Nông dân khấm khá từ mô hình chăn nuôi "lộc trời" giá trị cao, được chị em ưa chuộng

Ngọc trai - món quà tinh túy từ thiên nhiên, vẫn luôn được mệnh danh là "nữ hoàng của các loại trang sức". Trước đây, nguồn cung chủ yếu đến từ biển cả hoặc các vùng nước mặn, nước lợ. Tuy nhiên, xu hướng nuôi trai nước ngọt lấy ngọc đang bùng nổ, mang lại những tín hiệu kinh tế vô cùng khả quan và mở ra một hướng đi mới cho nông nghiệp bền vững.

Loại ngọc này đang chiếm lĩnh thị trường nhờ màu sắc đa dạng, sản lượng ổn định và chất lượng dễ kiểm soát, đáp ứng nhu cầu của ngành trang sức, mỹ phẩm và cả y học cổ truyền. Đặc biệt, lợi thế "trời ban" của Việt Nam với hệ thống sông ngòi, ao hồ dày đặc chính là tiền đề vàng để phát triển mô hình đầy tiềm năng này.

So với ngọc trai biển, nuôi trai nước ngọt có chi phí đầu tư thấp hơn, nhưng đòi hỏi kỹ thuật cấy ghép và quản lý môi trường nước cẩn thận. Trọng tâm là khâu cấy nhân và duy trì môi trường nước sạch, nhiệt độ ổn định. Tính toán thực tế cho thấy, với 10.000 con trai, người nuôi có thể thu về khoảng 20.000 viên ngọc sau mỗi chu kỳ.

Giá bán phổ biến dao động từ 200.000 - 500.000 đồng/viên. Những viên ngọc có kích thước lớn, màu sắc đẹp, độ bóng cao và bề mặt mịn có thể lên đến 2-4 triệu đồng. Trong khi đó, chi phí đầu tư ban đầu cho mỗi con trai chỉ vài trăm nghìn đồng. Với quy mô đủ lớn và tỷ lệ thành công ổn định, lợi nhuận sau 2 năm có thể đạt 300-500 triệu đồng/năm.

Ngọc trai nước ngọt có cấu tạo gần như hoàn toàn bằng xà cừ, cho độ bóng cao nhưng độ cứng và độ bền màu thường thấp hơn ngọc trai nước mặn. Chúng dễ được xử lý màu sắc và cần được chăm sóc cẩn thận để tránh hiện tượng bong tróc, tách lớp.

Về chất lượng, điểm khác biệt dễ nhận thấy nhất giữa ngọc trai nước ngọt và nước mặn nằm ở màu sắc và khả năng tạo hình. Ngọc trai nước ngọt thường có gam màu sáng, ngoài các tông trắng, hồng truyền thống còn sở hữu sắc tím và ánh đồng độc đáo - những màu sắc hiếm gặp ở ngọc trai nuôi nước mặn.

Một lợi thế vượt trội khác là khả năng tận dụng tối đa diện tích mặt nước. Trai thường được nuôi trên bè phao, kết hợp nuôi ghép với cá nước ngọt. Mô hình này gần như không phát sinh thêm chi phí thức ăn cho trai, vì chúng sử dụng nguồn chất hữu cơ từ thức ăn thừa và phân cá. Hơn nữa, trai còn đóng vai trò như một hệ thống lọc sinh học, giúp làm sạch môi trường nước và hạn chế ô nhiễm.

Chu kỳ nuôi kéo dài từ 2 đến 3 năm. Tuy thời gian thu hồi vốn không nhanh, nhưng nhờ nguồn thu nhập đều đặn từ cá nuôi ghép, người dân có thể duy trì dòng tiền, tránh tình trạng chờ đợi và rủi ro lỗ vốn. Đây chính là yếu tố then chốt tạo nên tính ổn định và bền vững cho mô hình.

Sau 1.5-2 năm, người nuôi mới có thể thu hoạch. Thành bại phụ thuộc rất lớn vào kỹ thuật cấy trai chính xác. Không chỉ khai thác ngọc, con trai nước ngọt còn được tận dụng gần như toàn bộ. Thịt và ruột trai là nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng.

Vỏ trai giàu canxi cacbonat, được dùng trong sản xuất vôi, vật liệu xây dựng và đặc biệt là nghề khảm trai mỹ nghệ truyền thống. Bột ngọc trai được xem là "nguyên liệu vàng" trong mỹ phẩm nhờ công dụng làm sáng da, tái tạo tế bào, đồng thời là vị thuốc quý trong Đông y.

Quy trình nuôi ngọc trai nước ngọt ngày càng được chuẩn hóa bài bản. Công nghệ đòi hỏi người nuôi nắm vững kỹ thuật từ chọn giống, xử lý nước đến thao tác cấy nhân. Sau khi cấy, trai được theo dõi trong bể kín 1-2 ngày rồi cố định trong túi lưới treo xuống ao, đảm bảo nhân không xê dịch và ngọc phát triển tròn đều.

Sau 18-24 tháng, nhân ngọc được phủ nhiều lớp xà cừ, đạt tiêu chuẩn thu hoạch. Hiện nay, nhiều hộ nuôi còn thử nghiệm lai tạo ngọc trai đen - dòng sản phẩm cao cấp được thị trường trong và ngoài nước ưa chuộng.

Trai nuôi càng lâu, ngọc càng to và chất lượng càng cao. Những viên ngọc với màu sắc, độ bóng tự nhiên có thể chế tác thành nhẫn, bông tai, vòng cổ tinh xảo. Trong bối cảnh hiện nay, mô hình này không dừng ở sản xuất thuần túy mà còn mở ra cơ hội kết hợp với du lịch trải nghiệm.

Nhiều trang trại đón khách tham quan, cho du khách trực tiếp xem quy trình cấy nhân, mổ trai lấy ngọc, tìm hiểu giá trị đa ngành của sản phẩm. Sự kết hợp này giúp nâng cao giá trị, tạo thêm nguồn thu và quảng bá hình ảnh nông nghiệp hiện đại, thân thiện môi trường.

Có thể thấy, nông dân Việt Nam đã từng bước làm chủ và thành công với mô hình nuôi trai lấy ngọc nước ngọt, biến một nghề tưởng chừng xa lạ thành sinh kế bền vững. Từ hiệu quả kinh tế rõ rệt, mô hình đang tạo ra nhiều tín hiệu lạc quan, tiếp thêm động lực để bà con mạnh dạn chuyển đổi, đầu tư vào những hướng sản xuất giá trị cao, nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống.