Bí mật nghĩa trang vị thần biển cả, nơi người dân làng chài thương tiếc như người ruột thịt.

Nghĩa địa cá Ông lớn nhất Việt Nam tọa lạc tại xã Phước Hải, TP. HCM, với diện tích lên đến 2.000m2 ngay sát bờ biển. Không gian nơi đây mang vẻ tĩnh lặng, ẩn mình dưới những hàng dương xanh rì rào.

Theo lời kể của các ngư dân địa phương, nghĩa địa thiêng này bắt đầu hình thành từ năm 1999, xuất phát từ lòng thành kính và biết ơn sâu sắc đối với cá Ông - vị thần biển được xem là biểu tượng cho sự may mắn, bình an. Người dân tin rằng cá Ông chính là hiện thân của thần Nam Hải, luôn phù hộ, che chở cho họ vượt qua sóng gió, hiểm nguy trên biển khơi.

Khi một con cá Ông già yếu, lụy (chết) và dạt vào bờ, ngư dân sẽ tổ chức nghi lễ an táng vô cùng trang trọng và chu đáo, như đối với một người thân trong gia đình, thể hiện sự trân trọng tột bậc với "vị thần" của biển cả.

Từ cổng chính bước vào, du khách sẽ thấy am thờ Phật Bà Quan Âm Nam Hải ở phía bên trái. Đây là nơi ngư dân thường đến cầu nguyện trước mỗi chuyến ra khơi, mong mưa thuận gió hòa. Ngay kề bên là Nhà truyền thống nghề cá Phước Hải, được đưa vào hoạt động từ năm 2022.

Chị Trần Thị Ngọc Hân, quản lý Nhà truyền thống, cho biết nơi đây đang lưu giữ khoảng 40 hiện vật và mô hình gắn liền với nghề đánh bắt truyền thống của làng chài. "Du khách sẽ có cơ hội tìm hiểu về quy trình đánh bắt hải sản, cũng như các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể độc đáo của làng chài Phước Hải xưa và nay", chị Hân chia sẻ.

Khu chôn cất cá Ông nằm ở phía bên trái khuôn viên, với hàng trăm ngôi mộ được sắp xếp thành 4 khu vực dựa theo thời gian phát hiện và an táng. Điều đặc biệt là mỗi ngôi mộ đều có bia khắc chữ "Nam Hải chi mộ", ghi rõ ngày tháng năm cá Ông lụy, cùng tên chủ ghe đã phát hiện và đứng ra tổ chức tang lễ.

Trung tâm nghĩa địa là một ngôi đền thờ hình lục giác uy nghi, nơi thờ chính. Bên trong đền thờ nhiều bộ xương cá Ông. Nổi bật nhất là một bộ xương dài 2m, được đặt ở vị trí trang trọng. Tương truyền, hơn 25 năm trước, con cá Ông này còn sống dạt vào bờ. Dù được ngư dân ba lần đưa ra khơi, nó vẫn quay vào bờ và lụy, nên được đưa về nghĩa địa an táng.

Cách nghĩa địa khoảng 1,2km, về phía làng chài Phước Hải, là Dinh Ông Nam Hải - nơi thờ tự cá Ông sau khi ngư dân thực hiện nghi thức "xả tang". Trước đây, đây cũng là nơi chôn cất, nhưng sau được di dời về nghĩa địa tập trung để bảo vệ môi trường.

Theo tục lệ, người đầu tiên phát hiện cá Ông lụy được xem là "con trai cả", có trách nhiệm lập mộ và lo các lễ cúng. Vào ngày rằm, mùng một âm lịch hàng tháng, ngư dân thường đến viếng mộ, cầu bình an. Sau 3 năm, phần cốt của cá Ông sẽ được đưa về Dinh Ông Nam Hải để thờ cúng lâu dài.

Ông Danh Hường, người trông coi nghĩa địa, cho biết mỗi năm có hàng chục cá Ông lụy, chủ yếu vào các tháng đầu năm, và đều được an táng theo nghi thức truyền thống.

Năm 2011, Trung tâm Sách Kỷ lục Việt Nam đã chính thức xác lập đây là nghĩa địa cá Ông lớn nhất Việt Nam. Hàng năm, từ ngày 15 đến 17 tháng 2 âm lịch, lễ hội Nghinh Ông được tổ chức với nhiều nghi thức văn hóa đặc sắc, thu hút đông đảo du khách và người dân địa phương.