"Thứ 'vàng đen' một thời mọc dại, nay chỉ bốn tháng đã cho quả, mang lại nguồn lợi lớn cho nhà nông."

Từng là loại cây mọc hoang ven nương rẫy, cây thạch đen (tiên thảo) đã có bước "lột xác" ngoạn mục. Chỉ sau 4 tháng gieo trồng, nông dân đã có thể thu hoạch và bán với giá ổn định, biến nó thành "vàng đen" giữa vùng đồi khô cằn miền núi phía Bắc.

Tại các tỉnh như Cao Bằng, Lai Châu, Điện Biên, cây thạch đen đang dần trở thành cây trồng chủ lực, giúp nhiều hộ gia đình đổi đời. Trước đây, loại cây này chỉ được trồng rải rác để nấu thạch giải nhiệt trong gia đình, với giá trị kinh tế thấp và đầu ra hạn chế.

Những năm gần đây, nhu cầu tiêu thụ thạch đen tăng mạnh, đặc biệt vào mùa hè nắng nóng, đã "đánh thức" tiềm năng của loại cây tưởng chừng bị lãng quên này.

Cây thạch đen là cây thân cỏ, cao dưới 1m, sinh trưởng nhanh, ưa khí hậu mát và đất tơi xốp. Ưu điểm lớn nhất là thời gian sinh trưởng ngắn, chỉ 3.5-4 tháng đã có thể thu hoạch toàn bộ thân lá. Theo Đông y, lá thạch đen có vị ngọt, tính mát, giúp giải nhiệt, giảm huyết áp, trị cảm mạo và đau khớp.

Đối với bà con vùng cao, nơi đất đai ít thuận lợi cho cây công nghiệp dài ngày, thạch đen là lựa chọn "vừa sức", ít rủi ro và không đòi hỏi vốn đầu tư lớn.

Kỹ thuật trồng thạch đen không quá phức tạp. Người dân thường xuống giống bằng hom vào đầu vụ xuân. Cây bén rễ nhanh, phát triển thành bụi và chủ yếu cần làm cỏ, giữ ẩm, ít phải dùng phân hóa học.

Sau khoảng 4 tháng, thạch đen được cắt sát gốc, bó lại và đem phơi khô hoặc sấy nhẹ. Công đoạn này phụ thuộc nhiều vào thời tiết, nhưng nhìn chung cây vẫn được đánh giá là "dễ chiều" so với nhiều loại cây trồng khác.

Danh hiệu "vàng đen" đến từ giá trị kinh tế thực tế. Mỗi hecta có thể cho 3-5 tấn lá khô, với giá bán dao động từ 25.000–40.000 đồng/kg, thậm chí cao hơn khi khan hàng. Sau khi trừ chi phí, lợi nhuận có thể đạt 60–100 triệu đồng/ha/vụ. Với chu kỳ ngắn, nhiều hộ có thể trồng 2 vụ/năm.

So với trồng ngô, sắn hay lúa, thạch đen cho hiệu quả kinh tế cao hơn rõ rệt. Sản phẩm khô dễ bảo quản, giúp nông dân chủ động tìm đầu ra, không bị ép bán gấp như nông sản tươi.

Ngoài thị trường nội địa dùng để nấu thạch giải nhiệt, thạch đen còn được doanh nghiệp thu mua để chế biến sâu, đóng gói. Một phần sản lượng được xuất khẩu sang Trung Quốc và một số thị trường châu Á, nơi nhu cầu về thực phẩm và dược liệu khá lớn.

Dù mang lại thu nhập khá, nghề trồng thạch đen cũng đòi hỏi hiểu biết về quy trình và sức khỏe cho các khâu thu hoạch, phơi sấy nặng nhọc. Rủi ro lớn nhất vẫn là thời tiết, vì mưa kéo dài trong lúc phơi có thể làm giảm chất lượng sản phẩm.

Từ cây mọc hoang ít giá trị, thạch đen đã thực sự trở thành "vàng đen" miền núi. Với chu kỳ ngắn, vốn đầu tư thấp và thị trường rộng mở, đây đang là hướng đi mới đầy triển vọng, giúp người dân cải thiện đời sống và bền vững với nông nghiệp.