Cô thiếu nữ Hà Thành 20 tuổi bất ngờ phát hiện bệnh, nguyên nhân từ quan niệm sai lầm về tính cách hướng nội.

Trong bối cảnh áp lực cuộc sống hiện đại ngày càng gia tăng, một trường hợp tư vấn tâm lý gần đây đã thu hút sự chú ý về chứng rối loạn ít được biết đến: rối loạn né tránh gắn bó. Bác sĩ Nguyễn Hồng Bách (Viện Tâm lý học và Truyền thông, Hội Tâm lý học Việt Nam) vừa tiếp nhận và chẩn đoán một cô gái trẻ 20 tuổi (Hà Nội) mắc chứng bệnh này, sau khi cô đến khám với nghi ngờ bản thân bị stress và trầm cảm.

Bệnh nhân, tên T, có biểu hiện ít nói, ngại chia sẻ từ tuổi dậy thì. Mọi người thường cho rằng đó là tính cách "khó thay đổi". Cô gần như không chủ động liên lạc với cha mẹ, ông bà hay anh chị em, luôn né tránh các cuộc họp mặt gia đình và giữ thái độ lạnh lùng, từ chối tình cảm người thân. Bác sĩ Bách cảnh báo: "Những biểu hiện này trong 4 năm trở lại đây rất dễ bị nhầm lẫn với rối loạn chống đối xã hội, trầm cảm hoặc lo âu hoang tưởng nếu không được test chuyên sâu."

Qua thăm khám, nguyên nhân sâu xa được xác định là một tuổi thơ cô đơn, thiếu vắng sự quan tâm đúng mức từ cha mẹ dù cô biết họ vẫn yêu thương mình. Từ năm lớp 8, T đã dần mất niềm tin, cảm thấy bất lực và ngừng mong đợi sự gắn bó. Bác sĩ Bách phân tích: "Những sang chấn tuổi thơ như những cơn mưa nhỏ dai dẳng, thấm sâu vào tâm trí, khiến cô xa lánh mọi người và thu mình trong 'chiếc vỏ' cô độc mà bản thân cho là an toàn nhất."

Vậy rối loạn né tránh gắn bó là gì? Đây là kiểu người có xu hướng đề cao sự độc lập, tự do cá nhân và không gian riêng một cách thái quá. Họ sợ và né tránh sự gần gũi về thể chất lẫn tinh thần, ngại cam kết, luôn tỏ ra lạnh lùng hoặc hài hước quá mức, và khó tin tưởng vào các mối quan hệ.

Ngoài dễ nhầm với trầm cảm, chứng này còn có thể đi kèm với hội chứng tự kỷ chức năng (tự kỷ nhẹ). Nguyên nhân thường bắt nguồn từ sang chấn tâm lý, áp lực hoặc thiếu sự quan tâm đúng mức từ cha mẹ trong giai đoạn quan trọng, đặc biệt là từ 5-9 tuổi.

Dấu hiệu nhận biết rối loạn né tránh gắn bó bao gồm: Không thích và không chủ động liên lạc với người thân; Tự giác xa lánh các mối quan hệ xã hội; Thích độc lập nhưng dễ tổn thương, thiếu ý chí vượt khó, tự ti nhưng lại kiêu ngạo; Thường xuyên chán nản, mệt mỏi, cảm giác bất an, lo âu và bi quan.

Bác sĩ Bách nhấn mạnh thông điệp quan trọng: "Dù là trẻ em hay người trưởng thành, người mắc chứng này thường chỉ có 'cái vỏ' trưởng thành bên ngoài, bên trong là một thực thể rất dễ tổn thương. Điều này cho thấy sự quan tâm đến cảm xúc và xây dựng sự gắn bó với con cái từ nhỏ là vô cùng thiết yếu, nhất là trong xã hội hiện đại ngày nay."