Say mê vẻ đẹp sắc hoa đang thời kỳ nở rộ, chuyên gia y tế nhắc nhở cách bảo vệ tâm trí, tránh sự bất an.

Tháng 3 và tháng 4 hàng năm, khi những chùm hoa xoan (Melia azedarach) bắt đầu nở rộ cũng là lúc nhiều người rơi vào trạng thái tâm lý khó tả. Cảm giác đau đầu, dị ứng, mất ngủ hay sự hoài niệm quá mức về chuyện cũ thường bị nhầm tưởng là sự lãng mạn của thời tiết. Tuy nhiên, dưới góc nhìn y khoa, hiện tượng "ngẩn ngơ" mùa hoa xoan thực chất là những phản ứng sinh học và tâm lý có cơ sở khoa học rõ ràng.

Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Viết Chung, Trưởng khoa Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện E Trung ương nhận định, đây không đơn thuần là yếu tố cảm tính. Thời điểm hoa xoan nở đánh dấu giai đoạn giao mùa từ xuân sang hè, khi nhiệt độ tăng nhanh, độ ẩm biến động mạnh và thời gian chiếu sáng trong ngày kéo dài hơn. Những thay đổi môi trường này tác động trực tiếp đến hệ thống điều tiết sinh học của cơ thể, đặc biệt là nhịp thức - ngủ và các hormone quan trọng như melatonin và cortisol.

Hệ quả của sự biến động này là tình trạng mất ngủ, ngủ không sâu giấc và cảm giác mệt mỏi rã rời khi thức dậy. Nhiều bệnh nhân còn ghi nhận triệu chứng tim đập nhanh hoặc bồn chồn, lo lắng mà không rõ nguyên nhân. Đây chính là lý do khiến nhiều người cảm thấy "kiệt sức" dù không làm việc quá tải trong giai đoạn này.

Một yếu tố quan trọng khác là vai trò của khứu giác đối với ký ức. Các nghiên cứu tâm lý chỉ ra rằng, mùi hương có khả năng kích hoạt vùng não lưu giữ cảm xúc mạnh mẽ hơn các giác quan khác. Với hương hoa xoan đặc trưng, ký ức về tuổi thơ hoặc những kỷ niệm cũ dễ dàng dội về. Đối với những người có nền tảng tâm lý nhạy cảm, điều này có thể dẫn đến trạng thái cô đơn, buồn bã hoặc lo âu kéo dài.

Đáng chú ý, bác sĩ Chung cảnh báo rằng giai đoạn giao mùa hoa xoan nở thường là thời điểm dễ xuất hiện các dao động khí sắc rõ rệt ở những người có tiền sử rối loạn trầm cảm, lo âu hoặc rối loạn cảm xúc lưỡng cực. Thực tế lâm sàng cho thấy tỷ lệ bệnh nhân khởi phát hoặc tái phát các vấn đề tâm thần thường tăng cao trong thời gian này.

Dân gian có câu "mùa hoa xoan khiến lòng người ngẩn ngơ", điều này hoàn toàn trùng khớp với thực tế khoa học. Dù hoa xoan không phải là nguyên nhân trực tiếp gây bệnh, nhưng loài hoa này đóng vai trò như một "tín hiệu mùa", báo hiệu thời điểm mà cơ thể và tâm trí con người trở nên dễ tổn thương nhất trước những thay đổi của tự nhiên.

Các chuyên gia y tế khuyến cáo cộng đồng cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu cảnh báo sức khỏe tâm thần sau đây để kịp thời thăm khám:

- Thay đổi tâm trạng đột ngột: Cảm thấy uể oải, mất hứng thú với những hoạt động yêu thích thường ngày dù trước đó vẫn năng động.

- Cảm giác khó chịu liên tục: Thường xuyên bực bội, mất kiên nhẫn với những vấn đề nhỏ nhặt xung quanh.

- Thiếu hụt năng lượng: Luôn trong trạng thái mệt mỏi, khó khăn khi bắt đầu ngày mới, đây là biểu hiện đặc trưng của rối loạn cảm xúc theo mùa.

- Rối loạn giấc ngủ: Nhịp sinh học bị xáo trộn dẫn đến khó đi vào giấc ngủ hoặc thường xuyên tỉnh giấc giữa đêm.

- Thay đổi cân nặng bất thường: Việc thay đổi thói quen ăn uống do tâm lý bất ổn có thể dẫn đến tình trạng tăng cân đột ngột trong giai đoạn giao mùa.