Khi cha mẹ không thấu hiểu, trẻ dễ tìm đến mạng xã hội: Chuyên gia khuyên phụ huynh cần thay đổi từ chính mình

Tuổi 16 với những biến động tâm lý phức tạp, N.N.T.N (TP.HCM) từng cố gắng chia sẻ với cha mẹ về nỗi đau khi bị bạn bè trêu chọc, cô lập ở trường. Thế nhưng, thay vì nhận được sự an ủi và hỗ trợ, em chỉ nhận về những lời thờ ơ, chê trách: "Lo học đi, bận tâm chuyện nhỏ nhặt làm gì" hay "Có học thôi chứ phải nuôi ai đâu mà than".

Sau vài lần như vậy, N. chọn cách im lặng. Nhưng nỗi buồn vẫn cần một nơi để trút bầu tâm sự, và em tìm đến mạng xã hội. Trong các hội nhóm kín, nơi những người lạ mặt không biết tên, em kể hết mọi chuyện và nhận lại những lời động viên, những biểu tượng "tim" đồng cảm.

Tuy nhiên, hiện thực vẫn không thay đổi. Cảm giác cô đơn, nỗi sợ hãi mỗi ngày đến trường ngày càng dày đặc. Em bắt đầu mất ngủ, uể oải, thu mình và thậm chí từng nghĩ đến việc tự kết thúc mọi thứ. Đến khi gia đình phát hiện và đưa em đến bác sĩ tâm lý, N. đã được chẩn đoán mắc trầm cảm.

May mắn, sau một năm điều trị tâm lý đều đặn, kết hợp trị liệu nhận thức - hành vi cùng sự đồng hành thay đổi từ phía cha mẹ, N. dần hồi phục. Hiện tại, em đã chuyển sang một ngôi trường mới, tìm được những người bạn mới và học cách tự bảo vệ bản thân.

Khi không nhận được sự thấu hiểu từ người thân, nhiều thanh thiếu niên như N. đang tìm kiếm lời an ủi từ thế giới ảo. (Ảnh minh họa).

Không chỉ riêng N., rất nhiều bạn trẻ tuổi vị thành niên hiện nay chọn cách tâm sự với "người lạ" trên mạng thay vì những người thân cận. Bác sĩ Trần Quang Huy, Bệnh viện Nhi Đồng 2 TP.HCM, cho biết số ca trẻ em gặp vấn đề tâm lý liên quan đến môi trường mạng tại bệnh viện đang có xu hướng gia tăng. Đáng chú ý, các em tìm đến mạng xã hội không phải để giải trí đơn thuần, mà là để trốn chạy và tìm kiếm sự lắng nghe khi người thân không còn là chỗ dựa an toàn. Những câu chuyện được chia sẻ thường xoay quanh áp lực học tập, kỳ vọng gia đình, mâu thuẫn bạn bè hoặc nạn bắt nạt học đường.

Xu hướng tâm sự với người "lạ" bắt nguồn từ đặc điểm tâm lý đặc trưng của tuổi vị thành niên. Bác sĩ Huy giải thích, ở độ tuổi này, nhu cầu khẳng định bản thân của trẻ trở nên mạnh mẽ; các em muốn bộc lộ quan điểm và cảm xúc mà không bị phán xét hay so sánh. Trong khi đó, những "người lạ" trên mạng xã hội thường dễ dàng thể hiện sự đồng cảm với ít áp lực hơn.

Đặc biệt, không gian mạng tạo ra cảm giác an toàn giả tạo khi trẻ có thể chia sẻ mà không lo lộ danh tính, giúp các em cởi mở hơn. Các cộng đồng trực tuyến, nhóm kín hay diễn đàn ẩn danh trở thành nơi trẻ dễ bộc lộ cảm xúc hơn là trò chuyện trực tiếp với người thân. Cảm giác được thấu hiểu từ những người có hoàn cảnh tương tự tạo nên hiệu ứng "xã hội đồng cảm", giúp trẻ cảm thấy mình không đơn độc.

Tại Bệnh viện Nhi Đồng 2, số ca trẻ em gặp vấn đề tâm lý liên quan đến môi trường mạng ngày càng tăng.

Tuy nhiên, bác sĩ Huy cũng đưa ra cảnh báo: "Việc trẻ quá phụ thuộc vào các mối quan hệ ảo có thể khiến các em ngày càng thu mình, xa rời thế giới thực, làm trầm trọng thêm cảm giác cô đơn, lo âu và dễ dẫn đến các rối loạn tâm lý nghiêm trọng như trầm cảm".

Những dấu hiệu cảnh báo trẻ đang gặp vấn đề tâm lý bao gồm: trở nên trầm lặng, dễ cáu gắt, tránh né các hoạt động từng yêu thích hoặc dành quá nhiều thời gian trực tuyến, đặc biệt là vào ban đêm.

Thực tế, việc trẻ im lặng với cha mẹ không phải là ngẫu nhiên. Qua nhiều năm tư vấn tâm lý, bác sĩ Huy nhận thấy không ít phụ huynh vô tình lặp lại những sai lầm khiến con cái ngày càng khép kín. "Nhiều cha mẹ thường phán xét, so sánh con với 'con nhà người ta', xem nhẹ cảm xúc của con, hay đặt lên vai con những kỳ vọng quá lớn về thành tích mà không nhận ra đứa trẻ đang oằn mình gánh chịu. Đến khi trẻ thất bại, cha mẹ lại trách mắng, khiến con sợ bị thất vọng, sợ bị chê bai và rồi chọn cách rút lui vào nơi không ai đòi hỏi sự 'hoàn hảo', như mạng xã hội".

Đôi khi, chính hình ảnh cha mẹ cắm cúi vào điện thoại cũng vô tình gieo vào trẻ nhận thức rằng giao tiếp qua mạng là cách thức kết nối chủ yếu. "Trẻ bắt chước hành vi của cha mẹ. Nếu người lớn luôn bận rộn, không quan tâm lắng nghe, trẻ sẽ tìm đến nơi khác để giải tỏa", bác sĩ Huy chia sẻ.

Theo bác sĩ Huy, khi trẻ được thấu hiểu, các em sẽ không cần tìm đến người lạ để tâm sự.

Để trẻ có thể mở lòng và câu chuyện của các em không chỉ giới hạn trong thế giới ảo, bác sĩ Huy nhấn mạnh: "Ba mẹ cần dừng lại và lắng nghe mà không phán xét".

Thay vì hỏi "Hôm nay được mấy điểm?", hãy bắt đầu bằng những câu như "Con thấy hôm nay thế nào?" hay "Con có gì muốn kể ba mẹ nghe không?". Hãy tạo ra một không gian an toàn để trẻ được bày tỏ mọi cảm xúc, dù là tiêu cực, mà không sợ bị mắng mỏ.

Đặc biệt, cha mẹ nên dành thời gian chất lượng cùng con ngoài đời thực: cùng nấu ăn, đi dạo, chơi thể thao hoặc đơn giản là xem phim và thảo luận. Khi trẻ cảm nhận được sự thú vị từ cuộc sống thực, các em sẽ dần rời xa thế giới ảo.

Bên cạnh đó, cha mẹ cần làm gương bằng cách hạn chế thời gian dùng mạng xã hội, thể hiện sự quan tâm thông qua việc hỏi han, chia sẻ chứ không chỉ ra lệnh hay dạy bảo. Nếu nhận thấy con có những dấu hiệu bất thường như trầm lặng, dễ cáu gắt hay từ bỏ sở thích cũ, phụ huynh nên đưa con đến gặp chuyên gia tâm lý để được hỗ trợ kịp thời.

Bác sĩ Huy cũng đưa ra lời khuyên ngắn gọn: "Cha mẹ đừng cấm đoán tuyệt đối, hãy cùng con khám phá mạng xã hội một cách lành mạnh, đồng thời ưu tiên tạo ra những khoảnh khắc chất lượng ngoài đời thực. Quan trọng nhất là phải sửa mình trước khi sửa con. Bởi khi trẻ được lắng nghe và thấu hiểu thực sự, các con sẽ không cần tìm kiếm những người bạn tâm sự ảo".