Chuyên gia cảnh báo: Đam mê này của học sinh có thể hủy hoại tương lai khi năm học mới cận kề

Mùa tựu trường đang cận kề, việc chăm sóc và giáo dục học sinh, đặc biệt là lứa tuổi vị thành niên, trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Một vấn đề nhức nhối được các chuyên gia cảnh báo là tình trạng nghiện chất trong học đường đang có xu hướng trẻ hóa và diễn biến phức tạp.

Theo Ths.BS Nguyễn Thành Long – Phó trưởng phòng M2, Viện Sức Khỏe Tâm Thần, độ tuổi nghiện chất ngày càng giảm sâu, thậm chí ghi nhận bệnh nhân cần can thiệp từ 10-12 tuổi. Số lượng ca bệnh cũng gia tăng, phần lớn được phát hiện và đưa đi điều trị khi đã ở giai đoạn muộn.

Đáng báo động, có tới 96% trẻ vị thành niên nghiện chất sử dụng đa chất cùng lúc, làm tăng nguy cơ tổn hại nghiêm trọng cả sức khỏe thể chất lẫn tâm thần. Ths.BS Nguyễn Ngọc Trang (Viện Sức khỏe Tâm thần) dẫn chứng trường hợp một bệnh nhân nữ 21 tuổi nhưng đã có tiền sử 5 năm sử dụng chất kích thích như N2O (bóng cười), ketamine.

Xuất phát từ việc tụ tập, được bạn bè rủ rê, bệnh nhân ban đầu chỉ dùng chất để cảm thấy vui vẻ, hưng phấn. Tuy nhiên, tần suất sử dụng ngày càng tăng và khi không có chất, bệnh nhân rơi vào trạng thái bồn chồn, chán nản. Sau đó, bệnh nhân xuất hiện ảo thanh, tự nói chuyện một mình, dễ cáu gắt và có hành vi bạo lực.

Dù đã được điều trị chuyên khoa và có dấu hiệu thuyên giảm, việc tự ý ngừng thuốc khiến các triệu chứng tái phát. Bệnh nhân được chẩn đoán rối loạn tâm thần và hành vi do sử dụng đa chất. Quá trình điều trị gặp nhiều khó khăn do sự chống đối, phải kết hợp nhiều phương pháp. Sau gần một tháng nội trú, tình trạng mới ổn định và bệnh nhân được xuất viện.

Ths. Tâm lý Bùi Văn Toàn phân tích, tuổi vị thành niên với nhu cầu khẳng định bản thân và các mối quan hệ xã hội khiến các em dễ bị dụ dỗ, thử nghiệm chất gây nghiện. Cảm giác kích thích ban đầu nhanh chóng dẫn đến nghiện ngập khó bỏ.

Môi trường mạng xã hội cũng là yếu tố nguy cơ cao. Trên không gian mạng, trẻ có thể sống một "nhân cách khác" với ngôn từ thoáng, không bị phán xét, từ đó dễ bị kẻ xấu lợi dụng, dụ dỗ vào con đường sử dụng chất.

BS Nguyễn Thành Long cảnh báo, việc nghiện chất hủy hoại sức khỏe, trí tuệ, tinh thần và tương lai của trẻ. Tuy nhiên, việc kiểm soát rất khó khăn khi nhiều chất gây nghiện được ngụy trang dưới dạng bùa lưỡi, bánh kẹo, tinh dầu hay thuốc lá điện tử chứa các tinh chất độc hại, có thể gây ngộ độc, tử vong.

Đa số trẻ sử dụng chất một cách lén lút, chỉ được phát hiện khi biểu hiện đã nặng. BS Long khuyến cáo phụ huynh cần đặc biệt lưu ý nếu trẻ có các dấu hiệu: thành tích học tập sa sút; mắc các bệnh không rõ nguyên nhân, đặc biệt là bệnh đường tình dục; thay đổi đột ngột trong mối quan hệ với gia đình và bạn bè; thường xuyên nhận/tắt các cuộc gọi khó giải thích; và vệ sinh cá nhân kém đi.

Hậu quả của nghiện chất không chỉ dừng ở sức khỏe. Trẻ sẽ bị xa lánh, dẫn đến cảm giác cô đơn, lo âu, trầm cảm và càng lệ thuộc vào chất hơn. Về nhận thức, chất gây nghiện làm suy giảm trí nhớ, khả năng tập trung, xử lý thông tin và các chức năng điều hành như lập kế hoạch, giải quyết vấn đề.

Để phòng ngừa, BS Long nhấn mạnh giải pháp tổng thể: Tạo môi trường giáo dục, vui chơi lành mạnh kết hợp tuyên truyền về tác hại; Cơ quan chức năng cần siết chặt quản lý các chất cấm, chất kích thích, kể cả rượu bia, thuốc lá; Và quan trọng nhất là vai trò của gia đình. Thống kê cho thấy, con cái có bố mẹ sử dụng chất sẽ có nguy cơ nghiện ngập cao hơn gấp nhiều lần.