Áp lực thi cử dễ gây tổn thương tâm lý, chuyên gia hướng dẫn bốn bước phòng ngừa cần thiết

Kết thúc mùa thi: Áp lực điểm số và nỗi đau sang chấn tâm lý sau những kỳ thi quan trọng như vào lớp 10 hay tốt nghiệp THPT Quốc gia đang trở thành vấn đề thời sự được xã hội quan tâm. Trong khi nhiều gia đình hân hoan với thành tích, không ít phụ huynh và sĩ tử lại đối mặt với nỗi thất vọng, thậm chí là những hậu quả tâm lý nghiêm trọng.

Xã hội hiện đại với tâm lý chuộng trường chuyên, lớp chọn vô hình đặt lên vai học sinh những kỳ vọng khổng lồ. Khi kết quả không như mong đợi, áp lực ấy có thể trở thành gánh nặng đè nén, dẫn đến các sang chấn tinh thần, để lại hệ lụy đau lòng. Điển hình là trường hợp nữ sinh tại Thanh Hóa tự tử sau khi trượt lớp 10, một hồi chuông cảnh tỉnh về sức khỏe tâm thần học đường.

Theo TS.BS Nguyễn Mai Hương – Phụ trách khoa Sức khỏe vị thành niên, Bệnh viện Nhi Trung ương, sau mỗi mùa thi, khoa tiếp nhận nhiều ca khủng hoảng tâm lý ở tuổi vị thành niên. Áp lực ôn luyện căng thẳng kết hợp với kết quả thi không mong muốn khiến các em rơi vào trạng thái chán nản, lo âu, mất ngủ, suy nhược. Nặng hơn có thể dẫn đến rối loạn trầm cảm và có ý định tự sát.

Đáng chú ý, phản ứng từ chính gia đình đôi khi lại là "chất xúc tác" đẩy trẻ vào hố sâu tuyệt vọng. Những lời so sánh ("Sao con không bằng bạn?"), lời trách móc ("Bố mẹ nuôi con vất vả thế mà..."), hay thậm chí ánh mắt thất vọng của phụ huynh có thể gây ra tổn thương tâm lý lâu dài, làm trầm trọng thêm cảm giác thất bại của con trẻ.

Bác sĩ Mai Hương nhấn mạnh, điều các sĩ tử cần nhất sau mỗi kỳ thi không phải là điểm số, mà là sự đồng hành, thấu hiểu và sẻ chia từ cha mẹ. Phụ huynh cần giữ bình tĩnh, tránh so sánh con với "con nhà người ta" trên mạng xã hội, không biến điểm số thành thước đo giá trị duy nhất.

Để bảo vệ con khỏi sang chấn tâm lý hậu thi cử, chuyên gia đưa ra những khuyến nghị thiết thực:

- **Làm bạn cùng con**: Cha mẹ nên trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc. Hãy lắng nghe và an ủi con bằng những câu hỏi mở: "Con cảm thấy thế nào?", "Bố mẹ luôn ở bên con". Điều này khẳng định tình yêu thương vô điều kiện, giúp trẻ an tâm vượt qua cảm xúc tiêu cực.

- **Thay đổi góc nhìn về thất bại**: Hãy chia sẻ để con hiểu rằng thất bại là một phần của hành trình trưởng thành. Bài học quan trọng không nằm ở vấp ngã, mà ở cách con đứng dậy và bước tiếp.

- **Tôn trọng tiềm năng riêng biệt**: Mỗi đứa trẻ là một cá thể với thế mạnh riêng. Thay vì chú trọng điểm số, phụ huynh cần khuyến khích con phát huy năng lực bản thân, trân trọng giá trị cá nhân và mở ra những lựa chọn mới đầy triển vọng phía trước.

- **Trao đi yêu thương**: Một cái ôm ấm áp, lời cảm ơn vì những nỗ lực của con, hay lời động viên chân thành có sức mạnh chữa lành to lớn. Chúng giúp con cảm nhận được gia đình là bến đỗ bình yên, từ đó xoa dịu nỗi thất vọng và tìm lại sự nhẹ nhõm trong tâm hồn.