Cho trẻ tiếp cận video thiếu lành mạnh trên mạng: Giới chuyên môn lo ngại về tư duy và hành vi bắt chước nguy hại

Những video AI với hiệu ứng nhấp nháy, màu sắc sặc sỡ cùng âm thanh kích thích như tiếng cười, tiếng động vật hay nhạc nền dồn dập đang thu hút trẻ em. Nội dung rời rạc với hình ảnh phi logic như cá mập đi giày, ly cốc biết múa hay toilet hình đầu người khiến trẻ xem hàng giờ không dứt.

Nhiều bài hát, đồ chơi được sản xuất dựa trên hình ảnh từ các video này càng khiến trẻ mê đắm, ghi nhớ và lặp lại liên tục. Tuy nhiên, những nội dung tưởng chừng “vô tri” này lại tiềm ẩn nguy cơ gây lệch lạc trong phát triển cảm xúc và nhận thức của trẻ nhỏ.

Giải thích về vấn đề này, ThS. Nguyễn Thị Ngọc Hà (Khoa Tâm lý Lâm sàng - Phục hồi chức năng Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi Đồng 2) cho biết: “Não bộ trẻ từ 0-7 tuổi đang hình thành mạnh mẽ các kết nối thần kinh và cực kỳ nhạy cảm với kích thích cảm giác. Do đó, trẻ dễ bị thu hút bởi dạng video có yếu tố lặp lại và mang tính ‘giật gân’. Những nội dung này tạo ra phản ứng dopamine - chất dẫn truyền thần kinh gây hưng phấn tạm thời, khiến trẻ muốn tiếp tục xem để ‘cảm thấy vui vẻ’”.

Tuy nhiên, chuyên gia cảnh báo đây chỉ là khoái cảm tạm thời, không hỗ trợ phát triển nhận thức hay cảm xúc, thậm chí ức chế quá trình học hỏi thực sự. Trẻ quen với việc chỉ tiếp nhận thông tin mà không cần tư duy, dẫn đến xu hướng thích các bộ môn thiếu chiều sâu và giảm khả năng vận động não bộ.

Nguy cơ lớn nhất là sự suy giảm phát triển vỏ não trước trán (prefrontal cortex) - vùng chịu trách nhiệm cho khả năng kiểm soát hành vi, chú ý, lập kế hoạch và điều tiết cảm xúc. ThS. Hà nhấn mạnh: “Khi não bị kích thích quá mức bởi nội dung không lành mạnh, trẻ sẽ quen với việc được ‘thưởng’ liên tục, từ đó giảm khả năng chịu đựng sự nản chí và học tập những điều cần sự kiên nhẫn như đọc sách, giải quyết vấn đề”.

Việc tiếp xúc thường xuyên với video độc hại còn kéo theo nhiều hệ lụy khác đối với sự phát triển toàn diện của trẻ. Về ngôn ngữ, trẻ dễ rơi vào tình trạng vốn từ nghèo nàn, chậm nói do thiếu tương tác thực tế. Về trí nhớ, việc xử lý khối lượng hình ảnh khổng lồ khiến trí nhớ ngắn hạn suy giảm. Về cảm xúc, trẻ dễ cáu gắt, khó kiểm soát bản thân nếu nhu cầu không được đáp ứng ngay.

Đáng lo ngại hơn, nhiều trẻ bắt chước những cử chỉ kỳ lạ hoặc hành động sai trái từ video mà không phân biệt được đúng - sai, dần hình thành thói quen xấu và mất khả năng tự kiềm chế.

Độ tuổi tiếp xúc với mạng xã hội của trẻ em ngày càng giảm. BSCKII. Nguyễn Thanh Sang (Trưởng khoa Tâm lý Lâm sàng - Phục hồi Chức năng Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi Đồng 2) cho biết, trẻ từ 5-7 tuổi đã có khả năng thao tác cơ bản với điện thoại thông minh. Đến 9-12 tuổi, nhiều trẻ bắt đầu có tài khoản riêng và sử dụng mạng xã hội như một phần thiết yếu trong đời sống.

Bác sĩ Sang cảnh báo: “Việc trẻ tiếp xúc quá sớm và quá nhiều với nội dung thiếu lành mạnh không chỉ ảnh hưởng đến hành vi tức thời, mà còn có nguy cơ làm lệch chuẩn giá trị sống. Nhiều trẻ tin rằng nổi tiếng hay có nhiều lượt xem là mục tiêu tối thượng, dễ so sánh bản thân với hình mẫu trên mạng, dẫn đến tự ti, chán nản, thậm chí lo âu, mất ngủ”.

Khi bị mạng xã hội chi phối, trẻ thường lặp lại quan điểm hoặc câu nói đang “trend” mà không hiểu rõ nội dung, bắt chước hành vi, cách ăn mặc thiếu chọn lọc. Nhiều em tự đánh giá bản thân dựa vào số lượt tương tác, cảm xúc lên xuống theo từng lượt thích. Về lâu dài, trẻ có thể mất dần khả năng đưa ra quan điểm cá nhân hoặc ra quyết định độc lập.

Để giảm thiểu tác động tiêu cực, bác sĩ Sang khuyến nghị phụ huynh cần chủ động chọn lọc nội dung giáo dục phù hợp độ tuổi, đồng hành khi con xem, đặt câu hỏi và cùng phân tích. Đồng thời xây dựng thói quen “không màn hình” bằng các hoạt động ngoài trời, đọc sách và trò chuyện. Việc thiết lập thời gian sử dụng thiết bị rõ ràng, nhất quán là vô cùng quan trọng.

Ở cấp độ xã hội, cần tăng cường giáo dục kỹ năng số, phối hợp chuyên gia tâm lý trong xây dựng nội dung, đẩy mạnh chiến dịch truyền thông cộng đồng và siết chặt chính sách kiểm duyệt đối với nội dung độc hại nhắm vào trẻ em.