Con 8 tuổi bỏ học, quăng đồ đạc khiến phụ huynh bức xúc: Lời khuyên từ chuyên gia để gỡ rối tâm lý cho trẻ

Theo Ths.BS Nguyễn Quốc Cường, chuyên gia Tâm lý - Tâm thần tại Bệnh viện Nhi đồng 2 (TP.HCM), nhiều hành vi chống đối ở trẻ không đơn thuần là sự bướng bỉnh mà có thể là dấu hiệu cảnh báo rối loạn tâm lý mà trẻ chưa biết cách bày tỏ.

BS Cường dẫn chứng một trường hợp điển hình: một cậu bé 8 tuổi được đưa đến khám trong tình trạng căng thẳng kéo dài. Mỗi buổi sáng là một cuộc chiến với hành vi ném đồ, cãi lời và từ chối đến trường. Cha mẹ cho rằng con chỉ "bướng bỉnh" và đã thử nhiều biện pháp trừng phạt nhưng không hiệu quả.

Sau quá trình đánh giá lâm sàng và sàng lọc, kết quả cho thấy cậu bé có mức độ lo âu rất cao, kèm theo cảm xúc dồn nén, khó ngủ và sợ bị cô lập. Nguyên nhân sâu xa là nỗi sợ bị bắt nạt ở trường mà cậu không biết cách chia sẻ, dẫn đến các hành vi phản kháng cực đoan.

Nhờ can thiệp trị liệu tâm lý cá nhân, học cách gọi tên cảm xúc và sự phối hợp từ gia đình, nhà trường, sau ba tháng, cậu bé đã có thể trở lại trường học, giảm hẳn các cơn giận và biết bày tỏ cảm xúc của mình.

Đây không phải là ca lẻ. BS Cường cho biết: "Tại Bệnh viện Nhi đồng 2, hơn 60% trẻ đến khám vì ngỗ nghịch được chẩn đoán có rối loạn tâm lý, phổ biến là ADHD, lo âu và trầm cảm".

Sự khác biệt giữa ngỗ nghịch thông thường và rối loạn tâm lý nằm ở tính chất và mức độ. Hành vi do tính cách thường nhất thời, trong khi hành vi do rối loạn thường kéo dài hàng tuần/tháng, lặp lại và kèm theo các dấu hiệu đặc trưng:

- Trầm cảm: Trẻ thu mình, buồn bã, ít nói.

- Rối loạn lo âu: Lo lắng quá mức, sợ hãi vô cớ, dễ hoảng loạn.

- ADHD (Tăng động giảm chú ý): Khó ngồi yên, mất tập trung, dễ nổi nóng, học lực sa sút.

BS Cường khuyến cáo phụ huynh cần quan sát tần suất và bối cảnh. Nếu hành vi tiêu cực kéo dài, ảnh hưởng đến sinh hoạt, giấc ngủ và các mối quan hệ, cần đưa trẻ đến gặp chuyên gia tâm lý ngay.

Nguyên nhân của hành vi này thường là sự kết hợp giữa yếu tố môi trường và rối loạn tâm lý. BS Cường nhấn mạnh: "Hơn 50% trường hợp có nguyên nhân chính từ môi trường sống, như áp lực học hành, mâu thuẫn gia đình, thiếu kết nối với cha mẹ hoặc phương pháp giáo dục chưa phù hợp".

Áp lực từ trường học, kỳ vọng quá cao, so sánh của cha mẹ hay nhịp sống căng thẳng của xã hội hiện đại đều có thể khiến trẻ, đặc biệt là lứa tuổi 9-14, cảm thấy quá tải và phản ứng bằng các hành vi chống đối.

Để can thiệp và phòng ngừa, cần có giải pháp đồng bộ:

1. Nâng cao nhận thức cộng đồng thông qua các chương trình giáo dục sức khỏe tâm thần tại trường học và hội thảo kỹ năng làm cha mẹ.

2. Cha mẹ cần dành thời gian trò chuyện, tạo không gian an toàn để trẻ chia sẻ bằng những câu hỏi mở như "Hôm nay con thế nào?".

3. Nhà trường cần phối hợp với gia đình để giảm áp lực học tập, xây dựng môi trường thân thiện.

4. Can thiệp chuyên môn kịp thời khi cần, kết hợp trị liệu tâm lý, tư vấn phụ huynh và hỗ trợ từ nhà trường.

BS Cường kết luận: "Cần phá bỏ định kiến trẻ em không có vấn đề tâm lý. Trong thế giới đầy áp lực ngày nay, hành vi ngỗ nghịch có thể là tiếng kêu cứu. Thay vì gắn mác 'hư', người lớn cần học cách lắng nghe và đồng hành cùng con".