Những rối loạn tâm thể thường gặp ở người luôn tuân thủ khuôn phép, và giải pháp từ chuyên gia

Từ nhỏ, nhiều bé gái đã được dạy phải ngoan ngoãn, lễ phép và luôn đặt nhu cầu người khác lên trên bản thân. Những lời khen như “con bé ngoan lắm, biết nhịn” vô tình tạo thành chiếc khuôn, khiến nhiều cô gái trưởng thành tin rằng giá trị của mình gắn liền với sự hy sinh, làm vừa lòng người khác và che giấu cảm xúc thật.

Khi một người phụ nữ sống theo kỳ vọng của người khác thay vì sống thật với chính mình, đó được gọi là “Hội chứng con gái ngoan” (Good Girl Syndrome).

Theo chuyên gia trị liệu tâm lý Diane Lang, tác giả cuốn “Worthy”, hội chứng này là hệ quả của quá trình nuôi dạy hướng đến sự dịu dàng, biết vâng lời và không làm phiền người khác. Đây là một đặc điểm được học và củng cố trong suốt quá trình trưởng thành, không phải tính cách bẩm sinh.

Hội chứng con gái ngoan hình thành chủ yếu từ cách giáo dục và áp lực xã hội. Lang chia sẻ: “Nhiều phụ nữ được dạy phải chăm sóc, nhường nhịn để đảm bảo hạnh phúc cho mọi người, khiến họ quên mất việc chăm sóc chính mình”.

Hội chứng này không chỉ giới hạn ở nữ giới, nhưng phụ nữ là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất do định kiến giới và lối giáo dục truyền thống. Từ nhỏ, con gái thường được dạy phải “ngoan”, “biết điều” và “hy sinh”. Lâu dần, điều này tạo ra một khuôn mẫu sống gắn liền với việc đánh đổi bản thân để được yêu quý và chấp nhận.

Họ luôn cố gắng hoàn hảo, tránh làm phiền, sợ bị ghét và sợ làm ai buồn lòng. Sự “tốt bụng quá mức” ấy có thể trở thành cái bẫy khiến họ dần đánh mất cảm xúc, nhu cầu cá nhân và cả sức khỏe tinh thần.

Nhiều phụ nữ mắc hội chứng này thường không nhận ra vấn đề, vì họ được xã hội khen ngợi là mẫu mực. Nhưng đằng sau vẻ ngoài dịu dàng, đảm đang là những cơn mệt mỏi kéo dài, cảm giác trống rỗng, khó ngủ và nỗi tủi thân khi không ai thấu hiểu họ cũng cần được yêu thương.

Dù xuất phát từ ý định tốt, lối sống “làm hài lòng người khác bằng mọi giá” có thể gây ra tác động sinh lý tương tự stress mãn tính, dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe thể chất.

1. Vấn đề tiêu hóa

Việc thường xuyên kìm nén cảm xúc và áp lực phải luôn tử tế khiến cơ thể ở trạng thái căng thẳng liên tục. Điều này kích hoạt hệ thần kinh giao cảm, làm tăng tiết axit dạ dày và rối loạn nhu động ruột, dẫn đến các triệu chứng như đau bụng, khó tiêu, đầy hơi, tiêu chảy hoặc táo bón.

Với những người có sẵn hệ tiêu hóa nhạy cảm, hội chứng con gái ngoan có thể làm trầm trọng thêm các bệnh như hội chứng ruột kích thích (IBS) hoặc viêm loét dạ dày.

2. Nhức đầu, đau cơ và mệt mỏi kéo dài

Căng thẳng liên tục khiến cơ thể sản sinh cortisol – hormone stress ở mức cao trong thời gian dài. Điều này làm rối loạn tuần hoàn máu lên não, gây đau đầu mãn tính, đau mỏi cổ vai gáy và cảm giác kiệt sức dù không vận động nhiều.

Người mắc hội chứng này cũng thường gặp tình trạng khó thở sâu, thở nông, dẫn đến thiếu oxy tế bào và cảm giác mệt mỏi mơ hồ.

3. Rối loạn giấc ngủ

Một đặc điểm của “người con gái ngoan” là luôn bận tâm về suy nghĩ của người khác, ngay cả khi lên giường đi ngủ. Những suy tư như “Mình có làm ai buồn không?” hay “Từ chối như vậy có đáng không?” liên tục quay vòng trong đầu, khiến họ khó ngủ sâu hay hay giật mình giữa đêm.

Theo Hiệp hội Giấc ngủ Hoa Kỳ, stress kéo dài làm giảm melatonin – hormone điều hòa giấc ngủ, đồng thời tăng adrenaline, khiến cơ thể luôn trong trạng thái “ứng phó” thay vì nghỉ ngơi. Mất ngủ mãn tính có thể dẫn đến rối loạn tâm trạng, tăng nguy cơ trầm cảm và suy giảm miễn dịch.

4. Ăn uống thất thường và rối loạn cảm giác thèm ăn

Theo chuyên gia Diane Lang, hội chứng con gái ngoan có thể dẫn đến các biểu hiện như ăn quá ít do mất cảm giác thèm ăn, ăn uống theo cảm xúc (emotional eating) hoặc ăn thất thường vì không có thời gian chăm sóc bản thân.

Tình trạng này gây rối loạn nội tiết, ảnh hưởng đến trao đổi chất. Về lâu dài, họ dễ tăng cân mất kiểm soát hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, kèm theo thiếu vi chất và giảm sức đề kháng. Nhiều trường hợp có thể phát triển thành rối loạn ăn uống thực sự như chứng cuồng ăn hoặc chán ăn tâm lý nếu không được can thiệp kịp thời.

Theo chuyên gia Diane Lang, hành trình chữa lành bắt đầu từ sự tự nhận thức: dám nhìn lại cách mình đang sống và đối xử với chính bản thân.

“Hãy học cách thiết lập ranh giới. Hãy học cách nói 'không' mà không cần xin lỗi. Và hãy xem việc chăm sóc bản thân là điều hiển nhiên, không phải phần thưởng chỉ đến khi bạn làm hài lòng người khác”, bà Lang nhấn mạnh.

Chuyên gia cũng đưa ra một số gợi ý đơn giản để bắt đầu:

- Viết nhật ký mỗi sáng: Ghi lại những suy nghĩ lo lắng, không chỉnh sửa hay phán xét.

- Tập nói “không” với những yêu cầu bạn không muốn hoặc không thể đáp ứng.

- Dành ít nhất 15-30 phút mỗi ngày cho hoạt động khiến bạn thấy nhẹ nhõm: đi bộ, nghe nhạc, đọc sách, thiền chánh niệm...

- Tìm gặp nhà trị liệu hoặc chuyên gia tư vấn tâm lý nếu bạn thấy mình mắc kẹt quá lâu trong kiểu hành vi này.

Hội chứng con gái ngoan không phải là thứ cần loại bỏ hoàn toàn. Sự tử tế và quan tâm là những phẩm chất đẹp. Nhưng nếu sự tử tế đó khiến bạn quên mất chính mình, đánh đổi sức khỏe và sống trong nỗi sợ bị từ chối, thì đó không còn là lòng tốt, mà là một dạng giam hãm.

Làm người tử tế không có nghĩa là phải đau đầu, đau bụng và mất ngủ mỗi đêm. Đôi khi, bạn cần “không ngoan” một chút để được sống đúng với mình, để khỏe mạnh hơn, và để yêu thương người khác một cách lành mạnh hơn.