Trái cây từng bị lãng quên, nay thành món ngon ngày Tết giá cao, thu hoạch lâu dài chỉ sau một vụ trồng.

Khi nhắc đến đặc sản miền Tây Nam Bộ, không thể bỏ qua quả thốt nốt - loại trái cây dân dã đang trở thành món ngon được săn đón, nhất là mỗi dịp Tết đến xuân về. Gắn bó mật thiết với vùng Bảy Núi, An Giang, cây thốt nốt không chỉ tô điểm cho cảnh quan mà còn mang lại nguồn thu nhập ổn định cho bà con nơi đây.

Cây thốt nốt sở hữu thân thẳng, cao vút, dễ khiến người ta liên tưởng đến cây dừa hay cây cọ. Tại Việt Nam, loài cây này phát triển mạnh ở các tỉnh miền Nam như An Giang, Đồng Tháp, Tây Ninh. Trong đó, An Giang được mệnh danh là "thủ phủ thốt nốt". Hình ảnh những hàng thốt nốt vươn cao in bóng trên cánh đồng lúa Bảy Núi đã trở thành nét đẹp bình dị, độc đáo khó tìm thấy ở nơi khác.

Giá trị của cây thốt nốt không chỉ dừng lại ở vẻ đẹp cảnh quan. Lá cây được tận dụng để lợp nhà, đan đồ thủ công; thân cây dùng làm củi. Tuy nhiên, bộ phận mang lại giá trị kinh tế cao nhất chính là hoa và quả. Mỗi cây thốt nốt cái có thể cho từ 50–60 quả mỗi vụ. Quả mọc thành chùm, tương tự buồng dừa nhưng kích thước nhỏ hơn.

Quả thốt nốt có vỏ cứng, cần dùng dao chặt mạnh để lấy phần múi bên trong. Bao bọc múi là lớp màng mỏng màu vàng, đòi hỏi sự khéo léo khi tách. Bên trong là những múi trắng phau, trong veo, mọng nước, tỏa hương thơm dịu đặc trưng. Vị giòn nhẹ, ngọt thanh và cảm giác tươi mát khi thưởng thức khiến thốt nốt trở thành món giải khát được yêu thích trong những ngày nắng nóng miền Tây.

Từ một loại quả địa phương, vài năm trở lại đây, thốt nốt đã vươn mình trở thành đặc sản được ưa chuộng trên toàn quốc. Thốt nốt ngon nhất khi được ướp lạnh. Các quán nước thường bảo quản nước và múi thốt nốt trong thùng đá để giữ trọn vẹn độ tươi giòn và hương vị tự nhiên.

Đặc biệt, vào thời điểm cận Tết, không khí thu hoạch thốt nốt tại vùng Bảy Núi trở nên nhộn nhịp hơn bao giờ hết. Người dân tất bật thu hoạch mật hoa, chọn lựa trái ngon để chế biến các sản phẩm phục vụ thị trường Tết. Từ trái thốt nốt, nhiều món ăn hấp dẫn đã ra đời như mứt rim, mứt sấy dẻo, chè thốt nốt và các loại bánh dân gian.

Nổi bật trong số đó là mứt thốt nốt và thốt nốt sấy dẻo - đặc sản không thể thiếu mỗi dịp xuân về. Để có 1kg mứt sấy dẻo thành phẩm cần đến khoảng 3kg trái tươi, trải qua nhiều công đoạn chế biến công phu. Thành phẩm có màu vàng hổ phách bắt mắt, vị ngọt thanh hòa quyện với chút béo đặc trưng. Trên thị trường, mứt thốt nốt có giá dao động từ 150.000 đến 200.000 đồng/kg.

Bên cạnh trái tươi và mứt, đường thốt nốt chính là "linh hồn" của loài cây này. Nếu miền Bắc nổi tiếng với đường mía thì miền Tây tự hào với những viên đường thốt nốt vàng ươm, thơm dịu. Vị ngọt thanh, thoảng chút béo của đường thốt nốt rất dễ gây "nghiện". Vào dịp Tết, đường thốt nốt không chỉ dùng để nấu chè, làm bánh mà còn là món quà biếu đặc sản, chứa đựng nhiều ý nghĩa dành tặng người thân, bạn bè.