Từ quả dại bỏ hoang ngày trước, nay thành món ngon đắt giá 70.000 đồng/kg, thu hoạch liên tục nhiều mùa

Thanh trà, còn được biết đến với tên gọi sơn trà hay chanh trà, là đặc sản trái cây dân dã gắn bó sâu sắc với vùng đất miền Tây Nam Bộ, đặc biệt là khu vực Bảy Núi thuộc tỉnh An Giang. Từ một loài cây mọc hoang trên những đồi núi khô cằn, thanh trà đã được người dân thuần hóa, nhân giống và phát triển rộng khắp tại nhiều tỉnh thành như Vĩnh Long, Cần Thơ.

Mỗi độ tháng 3 đến tháng 4 hằng năm, thanh trà vào mùa chín rộ. Dọc theo các tuyến đường miền Tây, hình ảnh những sạp hàng bày bán từng chùm thanh trà vàng óng, sai trĩu quả đã trở thành nét đặc trưng mùa hè sông nước, thu hút ánh nhìn của du khách bốn phương.

Trên thị trường hiện nay, thanh trà được phân thành hai loại chính: thanh trà chua và thanh trà ngọt. Giống chua có dạng tròn, vỏ mỏng, khi chín ngả vàng sậm và dễ bị dập. Ngược lại, thanh trà ngọt có hình dáng thuôn dài, vỏ dày hơn với một lớp phấn trắng phủ nhẹ bên ngoài. Khi chín, quả có màu vàng cam bóng đẹp, phần thịt dày, ít xơ và vị ngọt thanh đặc trưng. Chính vì sự khan hiếm và chất lượng vượt trội, giá thanh trà ngọt thường cao hơn đáng kể so với loại chua.

Sức hấp dẫn của thanh trà không chỉ dừng lại ở hương vị mà còn ở sự đa dạng trong cách chế biến ẩm thực. Người miền Tây thường thưởng thức thanh trà tươi, chấm muối ớt, hoặc biến tấu thành nhiều món ngon như canh chua, kho cá, làm mứt, siro hay ngâm rượu. Đặc biệt, canh chua nấu với thanh trà mang vị chua thanh rất riêng, khác biệt so với me hay sấu. Một ly thanh trà dầm đá đường mát lạnh cũng là thức uống giải nhiệt tuyệt vời trong những ngày hè oi bức.

Ngày nay, thanh trà không chỉ phổ biến ở miền Tây mà còn được săn đón tại các thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM thông qua các kênh chợ mạng. Hương vị chua ngọt lạ miệng, thơm dịu đã giúp loại quả này chiếm được cảm tình của nhiều người tiêu dùng, đặc biệt là giới văn phòng. Nhiều người còn mua thanh trà về để trưng trong phòng nhờ hương thơm dễ chịu, mang lại cảm giác thư giãn.

Bên cạnh giá trị ẩm thực, thanh trà còn là nguồn cung cấp dồi dào các vitamin A, C, chất xơ và nhiều khoáng chất thiết yếu, mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe. Theo khảo sát thị trường, giá thanh trà phổ thông dao động từ 30.000 đồng/kg, trong khi loại ngọt, quả to, ít xơ có thể lên tới 70.000 đồng/kg.

Về kỹ thuật canh tác, cây thanh trà thích hợp với khí hậu nhiệt đới và phát triển mạnh trên đất tơi xốp, thoát nước tốt như vùng Tây Nam Bộ. Người dân thường nhân giống bằng phương pháp gieo hạt hoặc chiết cành, trong đó chiết cành giúp duy trì đặc tính tốt của cây mẹ, cho năng suất và chất lượng trái ổn định hơn.

Riêng với giống thanh trà ngọt, quy trình tuyển chọn giống đòi hỏi sự kỳ công và lâu dài. Do đặc tính tự nhiên của cây chủ yếu cho quả chua, người trồng phải chọn lọc qua nhiều thế hệ, giữ lại những cây có vị ngọt, trái to, ít xơ để nhân giống. Đây là lý do chính khiến thanh trà ngọt hiện vẫn còn khan hiếm và có giá thành cao.

Thanh trà ngọt còn được người địa phương gọi vui là “xoài rừng” vì hình dáng khá giống xoài thu nhỏ. Giống này sở hữu nhiều ưu điểm vượt trội như trái to, hạt nhỏ, cơm dày và hương thơm đậm. Sau khoảng 3 năm trồng, cây bắt đầu cho thu hoạch bói với sản lượng vài kg mỗi vụ. Khi đạt độ trưởng thành, mỗi cây có thể cho năng suất ổn định từ 50–70 kg quả mỗi năm và ít khi bị mất mùa.