Một giống cây đặc hữu của Sơn La cho trái ngon bậc nhất, thu hoạch lâu dài, giá bán lên tới 150 nghìn mỗi ký

Theo bảng xếp hạng 20 loại trái cây tốt cho sức khỏe từ một trang web ẩm thực uy tín tại Anh, mận đã vinh dự giữ vị trí thứ 16.

Nhắc đến đặc sản vùng cao Tây Bắc, mận hậu luôn là cái tên được nhớ đến đầu tiên. Loại cây này chỉ cần trồng một lần nhưng có thể cho thu hoạch bền vững qua nhiều năm, trở thành nguồn thu nhập chính của bà con địa phương. Đã có thời điểm, mận hậu Sơn La được bán với mức giá lên đến 150.000 đồng/kg, đặc biệt là những lô hàng tuyển chọn chất lượng cao.

Mận hậu sở hữu hình dáng tròn đều. Khi còn non, quả có màu xanh dịu mắt và chuyển dần sang sắc đỏ tươi rực rỡ lúc chín. Vỏ quả căng bóng, được phủ một lớp phấn trắng mỏng đặc trưng. Khi cầm lên, bạn sẽ cảm nhận được độ săn chắc chứ không hề mềm nhũn.

Cây mận hậu thuộc nhóm thân gỗ thấp, tán rộng với bộ rễ khỏe, ưa thích khí hậu lạnh ẩm. Nhiệt độ lý tưởng cho cây sinh trưởng là khoảng 22–24 độ C. Chính vì vậy, mận được trồng phổ biến ở các tỉnh miền núi phía Bắc, trong đó Sơn La được xem là thủ phủ lớn nhất. Tại đây, mận hậu đã trở thành cây trồng chủ lực, góp phần thay đổi kinh tế cho hàng nghìn hộ gia đình.

Mùa thu hoạch mận hậu thường kéo dài từ cuối tháng 3 đến hết tháng 7, được chia thành ba đợt chính. Đầu mùa (cuối tháng 3 – đầu tháng 4), mận còn xanh nhưng đã có vị thanh mát, ngọt nhẹ và ít chát, thường được thu hái sớm để phục vụ thị trường. Do sản lượng khan hiếm, giá mận đầu mùa luôn ở mức rất cao.

Bước sang tháng 5–6 là chính vụ. Lúc này, cả cao nguyên như khoác lên mình tấm áo trắng tinh khôi của hoa mận, đặc biệt là tại thung lũng Nà Ka (Mộc Châu), thu hút đông đảo du khách đến tham quan và chụp ảnh. Sản lượng mận dồi dào hơn nên giá thành cũng trở nên “mềm” hơn so với đầu vụ.

Nổi bật nhất phải kể đến mận hậu ruby – sản phẩm cao cấp do chính người dân Nà Ka tuyển chọn và đặt tên. Cái tên “ruby” gợi liên tưởng đến những viên hồng ngọc lấp lánh, bởi những trái mận đạt chuẩn đều có màu đỏ sẫm óng ánh, vị ngọt đậm và hậu vị sâu lắng. Trung bình, chỉ khoảng 5 quả trong 100 quả được chọn làm ruby. Quả có kích thước đồng đều, mỗi kg chỉ dao động từ 18–25 trái.

Để tạo ra những trái mận chất lượng cao, người trồng phải tỉa bỏ từ 30–50% sản lượng, chỉ giữ lại những quả ở đầu cành – nơi hấp thụ trọn vẹn ánh nắng mặt trời. Các cây mận được trồng giãn cách để tạo không gian “thở”, đón gió và quang hợp tối ưu. Đặc biệt, ở độ cao khoảng 1.500 m so với mực nước biển, sự chênh lệch nhiệt độ ngày và đêm lớn đã giúp mận vùng này có vị ngọt đậm, thịt chắc và màu sắc đậm hơn hẳn so với những vùng khác.

Hiện nay, mận hậu ruby Sơn La được phân thành ba hạng chính. Loại đặc biệt có giá khoảng 230.000 đồng/kg; loại ruby tiêu chuẩn dao động quanh mức 150.000 đồng/kg; còn mận hậu phổ thông có giá khoảng 65.000 đồng/kg.

Những năm gần đây, việc chủ động xử lý cho mận ra hoa, kết trái sớm hoặc trái vụ đã mở ra hướng đi mới đầy triển vọng. Khác với chính vụ khi nguồn cung dồi dào, mận trái vụ lại chiếm ưu thế nhờ sự khan hiếm, gần như không phải lo lắng về đầu ra.

Việc áp dụng thành công các biện pháp kỹ thuật như tỉa cành, điều chỉnh chế độ nước tưới, dinh dưỡng và kiểm soát thời điểm ra hoa đã giúp nhiều hộ nông dân nâng cao hiệu quả sản xuất. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thiên nhiên, người trồng giờ đây có thể chủ động phân bổ thời gian thu hoạch, tránh tình trạng cung vượt cầu dẫn đến “được mùa, mất giá”.