Từ củ hoang dại bị bỏ quên, nay thành cây thuốc quý được trồng đại trà, mang lại thu nhập cao cho người dân Việt.

Trong bối cảnh nông nghiệp đang tìm kiếm những mô hình hiệu quả và bền vững, cây nghệ nổi lên như một lựa chọn ưu việt. Khác với nhiều loại cây trồng đòi hỏi vốn đầu tư lớn và kỹ thuật phức tạp, nghệ là giống cây dân dã, dễ thích nghi và không kén đất. Bà con có thể tận dụng đất nương rẫy, đất bãi hoặc áp dụng hình thức xen canh để tối ưu hóa diện tích. Thời gian sinh trưởng ngắn, chỉ khoảng 9-10 tháng sau khi trồng là đã có thể thu hoạch, thường tập trung vào cuối năm đến đầu năm sau, tạo nguồn thu nhập kịp thời.

Nhờ đặc tính dễ trồng, dễ chăm và thị trường tiêu thụ ngày càng mở rộng, nghề trồng nghệ đang khẳng định là hướng đi mang lại lợi nhuận ổn định cho hàng nghìn nông hộ.

Lịch trình canh tác nghệ thường bắt đầu từ tháng 1-2 và kéo dài đến khoảng tháng 10 hàng năm để thu hoạch củ tươi. Đến tháng 11-12, khi hàm lượng tinh bột nghệ đạt đỉnh, là thời điểm vàng để thu hoạch đại trà phục vụ chế biến, cho ra sản phẩm tinh bột chất lượng cao nhất.

Nếu trước kia, nghệ chủ yếu được biết đến như một loại gia vị tạo màu tự nhiên, thì ngày nay, giá trị của nghệ đã được nâng tầm đáng kể. Nghệ trở thành nguyên liệu chính cho một chuỗi sản phẩm đa dạng: tinh bột nghệ, nghệ lát sấy, trà nghệ, viên nghệ mật ong, đến mỹ phẩm chăm sóc da. Mỗi phân khúc sản phẩm mở ra một "đầu ra" mới, giúp ổn định và đẩy giá trị cây nghệ lên cao.

Tuy nhiên, trồng nghệ để đạt hiệu quả kinh tế cao không phải là chuyện "một sớm một chiều". Kinh nghiệm từ các hộ trồng lâu năm cho thấy, cần tích lũy kỹ thuật để cho ra những củ nghệ thương phẩm chắc, đồng đều, ít xơ và có màu sắc đẹp. Khâu thu hoạch cũng đòi hỏi sự cẩn thận để tránh dập nát và lẫn tạp chất, bảo toàn chất lượng củ.

Giá nghệ trên thị trường hiện nay khá hấp dẫn: nghệ vàng dao động từ 10.000 - 30.000 đồng/kg, nghệ đen từ 40.000 - 60.000 đồng/kg, và đặc biệt, nghệ trắng (nghệ xanh) có thể đạt từ 60.000 - 150.000 đồng/kg. Mức giá này biến động tùy loại, độ tươi, thời điểm và địa điểm thu mua.

Một kỹ thuật canh tác thông minh đang được áp dụng là thu hoạch nghệ theo nhịp. Thay vì thu hoạch đồng loạt, nhiều hộ chia ruộng thành các lô nhỏ và thu hoạch luân phiên. Cách làm này giúp chủ động nhân công, đáp ứng đơn hàng linh hoạt và đảm bảo củ nghệ luôn tươi mới, giảm thiểu hư hỏng.

Quy trình trồng nghệ chuẩn bắt đầu từ khâu chọn giống. Nên chọn củ giống già, khỏe, nhiều mắt mầm, có nguồn gốc rõ ràng. Đất trồng cần được cày xới kỹ, lên luống cao và tạo rãnh thoát nước tốt để tránh ngập úng - kẻ thù số một của cây nghệ.

Kỹ thuật trồng đúng cách là đặt củ giống nằm ngang, mầm hướng lên trên và lấp đất vừa phải. Cần duy trì độ ẩm nhẹ ở giai đoạn đầu. Sau khi cây lên đều, cần làm cỏ, xới phá váng và vun gốc định kỳ. Việc bón phân cần cân đối, ưu tiên phân hữu cơ hoai mục và tránh bón thừa đạm để cây tập trung phát triển củ thay vì chỉ tốt lá.

Hai nguyên tắc vàng khi trồng nghệ là quản lý nước và hạn chế thuốc hóa học. Cần đảm bảo thoát nước nhanh trong mùa mưa. Khi cần phòng trừ sâu bệnh, nên ưu tiên các biện pháp sinh học và tuân thủ nghiêm ngặt thời gian cách ly, đảm bảo sản phẩm sạch, an toàn cho chế biến.

Thời điểm thu hoạch lý tưởng là khi thân lá đã chuyển vàng và lụi dần. Thao tác nhổ củ cần nhẹ nhàng để giảm thiểu tổn thương, giúp bảo quản được lâu hơn và giữ được giá trị thương phẩm.

Sức hấp dẫn của cây nghệ nằm ở tính đa dạng trong khâu tiêu thụ. Bán củ tươi là cách thu hồi vốn nhanh, phù hợp với các hộ ít lao động. Tuy nhiên, giá cả thường bấp bênh. Trong khi đó, chế biến nghệ thành các sản phẩm như nghệ khô, bột nghệ hay tinh bột nghệ tuy đòi hỏi thêm công đoạn và thiết bị, nhưng lại giúp kéo dài thời gian bán, chủ động thị trường và nâng cao giá trị gia tăng đáng kể.

Xu hướng hiện nay là phân loại nghệ ngay tại ruộng. Những củ to, đẹp sẽ được bán cho các cơ sở chế biến hoặc thương lái với giá cao. Củ nhỏ hơn có thể bán lẻ, phần vụn được tận dụng làm bột. Cách làm này giúp tối ưu hóa lợi nhuận trên mỗi kilogram nghệ thu hoạch được.

Về hiệu quả kinh tế, với mức giá bán nghệ tươi từ 10.000 - 20.000 đồng/kg, một hộ trồng 6 sào có thể thu về 60-70 triệu đồng, sau khi trừ chi phí vẫn lãi ròng khoảng 50-60 triệu đồng. Trên quy mô 1 hecta, năng suất có thể đạt 800kg - 1 tấn, mang về nguồn thu lên đến vài trăm triệu đồng mỗi vụ.

Không dừng lại ở gia vị, nghệ ngày nay được khoa học công nhận với nhiều công dụng tuyệt vời cho sức khỏe: hỗ trợ làm đẹp da, giảm thâm, chống viêm và hỗ trợ điều trị viêm loét dạ dày. Sự chuyển mình từ một loại cây trồng truyền thống thành một dược liệu quý, kết hợp với đặc tính dễ canh tác và nhiều hướng kinh doanh, đã đưa nghệ trở thành cây chủ lực tại nhiều địa phương, góp phần cải thiện thu nhập và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người nông dân.