Món ăn dân dã từng bị lãng quên, nay thành món "hot" ngày Tết, bán 80.000 đồng mỗi ký, có thể thu hái bất kỳ mùa nào.

Từng là giống cây "ngoại lai" ít người biết, vú sữa hoàng kim hiện đã lên ngôi, trở thành đặc sản được săn lùng mỗi dịp Tết đến xuân về. Loại quả này khi bổ ra để lộ phần thịt trắng kem mềm mịn, óng ánh như sữa đặc, vị ngọt thanh quyến rũ. Không chỉ gây ấn tượng bởi màu vàng óng bắt mắt, chúng còn được ưa chuộng nhờ hương vị độc đáo và khả năng cho trái quanh năm. Giá vú sữa hoàng kim hiện dao động từ 40.000 đến 80.000 đồng/kg tùy thời điểm.

Vú sữa hoàng kim (tên khoa học là Pouteria caimito, hay abiu) có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới châu Mỹ. Sau khi được trồng phổ biến tại Hawaii (Mỹ), giống cây này đã nhân rộng sang khu vực Caribbean và Đông Nam Á. Tại Việt Nam, vú sữa hoàng kim được đưa về trồng thử nghiệm và nhanh chóng thích nghi tốt, đặc biệt là tại các tỉnh miền Tây Nam Bộ.

Khác biệt hoàn toàn với các giống vú sữa truyền thống như Lò Rèn Vĩnh Kim hay Bắc Thảo, vú sữa hoàng kim sở hữu vỏ vàng tươi bóng mịn đặc trưng. Trái không tròn đều mà có phần đuôi nhọn hình chóp, tạo nên điểm nhận diện riêng biệt, khó lẫn.

Cây vú sữa hoàng kim thuộc loại thân gỗ, cao trung bình 4–5m, tán rộng, ưa ẩm. Lá nhỏ, dài, màu xanh đậm. Khi còn non, trái có màu xanh; đến lúc chín sẽ chuyển dần sang sắc vàng óng ánh, càng chín màu càng đậm và đẹp mắt.

Vỏ quả mỏng, cùi trong, hạt nhỏ chỉ bằng đầu ngón tay, thậm chí nhiều trái chỉ có một hạt. Khi bổ dọc, phần thịt trắng kem lộ ra mềm mịn, mọng nước. Hương vị được ví như sự kết hợp tinh tế giữa vú sữa truyền thống và hương thơm nhẹ của xoài. Đặc biệt, nhiều người còn cảm nhận được vị ngọt thanh pha lẫn chút caramel và vani, gợi nhớ đến bánh flan.

Một ưu điểm vượt trội là khả năng bảo quản. Nếu được bọc giấy và để trong ngăn mát tủ lạnh, vú sữa hoàng kim có thể giữ được độ tươi ngon gần một tuần mà không mất đi hương vị đặc trưng.

Không như nhiều giống cây ăn trái khác chỉ cho một vụ chính, vú sữa hoàng kim có thể ra trái quanh năm. Trung bình mỗi năm cây cho thu hoạch khoảng 3 đợt, mỗi đợt kéo dài gần một tháng. Cây 3 năm tuổi có thể cho từ 50–70 trái/đợt, tương đương 10–15kg, và năng suất tiếp tục tăng khi cây trưởng thành.

Giống cây này có thể nhân giống bằng phương pháp ươm hạt, chiết cành hoặc ghép. Nếu trồng từ hạt, sau khoảng 3 năm cây bắt đầu cho quả; trong khi cây chiết ghép có thể rút ngắn thời gian xuống còn 2 năm. Cây ít sâu bệnh, dễ chăm sóc, rất phù hợp với mô hình vườn xen canh tại miền Tây.

Theo chia sẻ từ nhiều nhà vườn tại Cần Thơ, để thuận tiện thu hoạch, họ thường cắt tỉa cây ở độ cao vừa phải, tạo tán thấp và rộng. Đến giai đoạn quả lớn, người trồng sẽ bao trái để giữ màu sắc đẹp và hạn chế sâu bệnh. Khi mở bao, nhiều quả đã chuyển sang màu vàng chanh xen lẫn chút xanh nhẹ, vô cùng bắt mắt.

Thời điểm mới du nhập, vú sữa hoàng kim từng "gây sốt" với giá lên đến 200.000 đồng/kg vì sự lạ mắt và hiếm có. Thương lái phải đặt mua trước tại vườn mới có hàng. Tuy nhiên, khi diện tích trồng mở rộng và nguồn cung dồi dào hơn, giá đã giảm đáng kể. Hiện tại, giá bán lẻ phổ biến khoảng 40.000–60.000 đồng/kg, dịp cận Tết có thể lên đến 70.000–80.000 đồng/kg do nhu cầu tăng cao.

Lý do loại quả này được ưa chuộng dịp Tết là nhờ sắc vàng tượng trưng cho tài lộc, sung túc. Trái to, vỏ bóng đẹp, ít hạt nên rất thích hợp để bày mâm ngũ quả hoặc làm quà biếu sang trọng, ý nghĩa.