Món ngon ngày Tết của Điện Biên: Giòn tan hương vị, khách hàng gửi đơn xa 500km làm quà biếu

Bánh khẩu xén Mường Lay - đặc sản nức tiếng của đồng bào dân tộc Thái trắng Điện Biên, đã chính thức được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings) và Tổ chức Top Việt Nam (VietTop) vinh danh trong Top 100 đặc sản quà tặng Việt Nam (2021-2022).

Không chỉ thịnh hành ở Mường Lay, bánh khẩu xén còn là món quà quê được yêu thích, phổ biến rộng rãi khắp tỉnh Điện Biên, thu hút du khách gần xa tìm mua và thưởng thức.

Khẩu xén là một trong những loại bánh truyền thống đặc trưng của người Thái trắng tại Điện Biên, nổi bật nhất ở huyện Mường Lay. Theo chị Nọong Di (xã Mường Tùng, Điện Biên), trong tiếng Thái, "khẩu" nghĩa là gạo, "xén" là cắt, chia miếng.

Bánh được làm từ gạo nếp hoặc củ sắn. Nguyên liệu sau khi đồ chín sẽ được xay nhuyễn, dàn mỏng, phơi khô rồi cắt thành từng miếng nhỏ để dùng dần. Chị Di cho biết: "Bánh khẩu xén thường có từ 4 đến 6 màu sắc. Ngoài màu trắng nguyên bản, các màu sắc khác đều được tạo nên từ nguyên liệu tự nhiên an toàn như hoa đậu biếc (xanh dương), hoa bó phón (vàng), quả gấc hoặc cây tô mộc (đỏ), lá cẩm tím (tím)".

Đây là món bánh không thể thiếu trong các dịp Tết, lễ hội và cả đời sống thường ngày của người bản địa.

Chị Di chia sẻ, dù nguyên liệu dân dã nhưng quy trình làm bánh khẩu xén khá công phu. Gạo nếp nương được chọn lựa kỹ để đảm bảo độ dẻo thơm, sau khi vo sạch và ngâm nước vài tiếng sẽ được đồ thành xôi rồi giã/xay nhuyễn.

"Ngày trước chưa có điện, bà con phải dùng chày cối giã thủ công rất vất vả, mỗi ngày chỉ làm được một mẻ. Giờ đây, nhờ máy móc hỗ trợ như máy nhào bột, máy xay, công đoạn này đã thuận tiện hơn rất nhiều, vừa tiết kiệm thời gian công sức, vừa đảm bảo năng suất và chất lượng", chị Di nói thêm.

Khẩu xén từ gạo có thể kết hợp nhiều nguyên liệu tạo màu sắc bắt mắt. Trong khi đó, khẩu xén từ sắn thường giữ màu trắng ngà nguyên bản hoặc điểm thêm màu đỏ từ quả gấc.

Sau khi có được khối bột dẻo mịn, người làm sẽ dùng con lăn cán mỏng thành từng tấm lớn hình chữ nhật, trải đều lên phên và phơi trong bóng râm. Khi bánh se mặt, sẽ được gỡ ra, cắt nhỏ thành nhiều hình dáng (hình que, vuông, chữ nhật, tam giác...) và phơi thêm một lần nữa cho thật khô.

Lưu ý, bánh từ gạo chỉ nên phơi râm mát, tránh nắng gắt và mưa để không bị ẩm mốc. Riêng bánh từ sắn có thể phơi nắng.

Bánh sau khi phơi khô hoàn toàn có thể bảo quản lâu dài. Khi dùng, chỉ cần rán/chiên trong dầu nóng, bánh sẽ nở phồng giòn tan tựa bánh phồng tôm.

Chị Di lưu ý: "Công đoạn cán bột đòi hỏi sự khéo léo, cán quá mỏng dễ rách, quá dày thì bánh không giòn. Khi phơi, nên cắt bánh lúc còn hơi dẻo, nếu để khô quá sẽ cứng và dễ vỡ. Sau khi cắt nhỏ, có thể phơi tiếp dưới nắng nhẹ buổi sáng rồi chuyển vào bóng râm, để bánh khô từ từ ở nhiệt độ thường".

Tại Điện Biên, bánh khẩu xén có quanh năm nhưng đặc biệt được ưa chuộng vào dịp Tết Nguyên đán. Đây là thời điểm gia đình sum họp, thời tiết thuận lợi để cùng nhau làm bánh.

Chị Hồng Nhung (Hà Nội) bị thu hút bởi bánh khẩu xén trong một chuyến công tác Điện Biên. Chị nhận xét bánh có hương vị đặc trưng khó lẫn, giòn rụm, thơm mùi nếp nương ngọt dịu.

"Bánh không ăn ngay mà cần làm nóng bằng cách nướng trên than hoặc chiên/rán. Tôi thường cho vào nồi chiên không dầu, bánh vẫn giòn ngon mà không bị ngấy dầu", chị Nhung chia sẻ.

Ấn tượng với món đặc sản lạ miệng này, chị thỉnh thoảng vẫn đặt ship bánh vượt hơn 500km từ Điện Biên về Hà Nội để ăn dần và làm quà biếu. Đặc biệt vào các dịp nghỉ lễ, Tết, bánh khẩu xén trở thành món quà vặt lành mạnh, được các con chị yêu thích thay thế cho bánh kẹo ngọt hay bim bim.