Sản lượng vải đầu vụ sụt giảm, giá chênh lệch lớn: Quả xịn đắt giá, hàng kém rẻ mạt.

Vụ vải chín sớm Phúc Hòa (Bắc Ninh) năm 2026 đang đối mặt với nghịch lý thị trường chưa từng có: Dù giá thu mua chạm mốc cao kỷ lục nhưng sản lượng sụt giảm mạnh, khiến nhiều nhà vườn rơi vào cảnh "được giá, mất mùa".

Xã Phúc Hòa được biết đến là thủ phủ vải chín sớm trọng điểm với quy mô lên tới 845ha. Tuy nhiên, vụ mùa 2026 ghi nhận sự sụt giảm nghiêm trọng khi sản lượng ước tính chỉ đạt khoảng 7.500 tấn, giảm từ 50-55% so với cùng kỳ năm ngoái. Nguyên nhân chính được xác định do thời tiết diễn biến bất lợi trong giai đoạn phân hóa mầm hoa, dẫn đến tỷ lệ đậu quả thấp kỷ lục.

Không chỉ đối mặt với tình trạng mất mùa, người nông dân còn phải chật vật xử lý nạn sâu đục cuống quả. Điều này tạo nên một sự phân cực rõ rệt trên thị trường: Giá bán không còn phụ thuộc vào quy luật cung - cầu thông thường mà bị chi phối hoàn toàn bởi chất lượng và hình thức. Tại các điểm cân ngày 14-15/5, những lô vải mã đẹp, đạt chuẩn xuất khẩu sang Trung Quốc luôn được săn đón với giá cao, trong khi hàng nhỏ, màu xấu hoặc bị sâu đầu bị ép giá xuống mức thấp nhất.

Anh Nguyễn Văn Lập, một thương lái dày dạn kinh nghiệm từ cửa khẩu Lào Cai, chia sẻ: "Giá vải năm nay dao động rộng từ 10.000 đến 33.000 đồng/kg. Dù giá cao nhưng để gom đủ một xe hàng đạt chuẩn là cực kỳ khó khăn. Tỷ lệ vải đạt tiêu chuẩn xuất khẩu hiện chỉ chiếm khoảng 30%, khiến việc thu mua kéo dài nhiều ngày thay vì 2-3 xe mỗi ngày như các vụ trước."

Sự trầm lắng của thị trường cũng được ghi nhận tại các chợ đầu mối. Chị Đặng Thị Thanh, tiểu thương tại Thái Nguyên, cho biết sức mua hiện không mạnh do chất lượng vải không đồng đều. Khách hàng khá khắt khe với những quả vải bị sâu đầu hoặc mẫu mã kém, buộc các tiểu thương phải tuyển chọn kỹ lưỡng ngay từ khâu nhập hàng. Trước thực tế này, nhiều hộ dân có xu hướng "ghìm hàng" chờ giá tăng khi nguồn cung tiếp tục khan hiếm vào chính vụ.

Dù mặt bằng giá khá cao, thu nhập của người trồng vải vẫn bị ảnh hưởng nặng nề. Gia đình chị Nguyễn Thị Thơ (thôn Lục Liễu) với gần 200 gốc vải dự kiến chỉ thu về 4 tấn quả, giảm hơn một nửa sản lượng. Chị cho biết dù vải đẹp bán được giá 30.000 đồng/kg, nhưng tổng doanh thu không thể bù đắp được sự sụt giảm về khối lượng.

Ở chiều ngược lại, những nhà vườn tuân thủ quy trình sản xuất nghiêm ngặt vẫn thu trái ngọt. Điển hình như hộ anh Ngô Văn Cường (thôn Quất Du 2), với 1,2ha vải canh tác theo tiêu chuẩn cao, sản lượng vẫn duy trì ở mức 80%. Toàn bộ vườn vải của anh đã được các doanh nghiệp bao tiêu xuất khẩu sang Nhật Bản và Hàn Quốc với mức giá ổn định 40.000 đồng/kg, nhờ đáp ứng khắt khe các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.

Để tháo gỡ khó khăn, chính quyền xã Phúc Hòa đã chủ động duy trì 25 mã số vùng trồng xuất khẩu và thúc đẩy mô hình VietGAP, GlobalGAP. Đồng thời, lực lượng chức năng cũng triển khai phương án phân luồng giao thông, đảm bảo các điểm thu mua vận hành thông suốt, an toàn.

Nhằm tăng tốc tiêu thụ, tỉnh Bắc Ninh đang triển khai chiến dịch xúc tiến thương mại quy mô lớn. Tâm điểm là Hội nghị xúc tiến tiêu thụ vải và nông sản chủ lực vào ngày 28/5, quy tụ hơn 500 đại biểu từ các sàn thương mại điện tử, hệ thống logistics và đối tác quốc tế. Đặc biệt, xu hướng chuyển đổi số được đẩy mạnh thông qua các phiên livestream quảng bá trực tiếp tại vườn, giúp kết nối đặc sản địa phương tới người tiêu dùng toàn quốc.

Bên cạnh đó, các hoạt động du lịch trải nghiệm như sự kiện "Đón mùa vải sớm" với giải chạy qua vùng vải và bình chọn "vườn vải đẹp" cũng được tổ chức nhằm nâng tầm thương hiệu. Tính chung toàn tỉnh, Bắc Ninh hiện có gần 29.800ha vải với 243 mã số vùng trồng, sẵn sàng cung ứng cho các thị trường khó tính như Mỹ, Australia, Nhật Bản.

Vụ vải 2026 là minh chứng rõ nét cho thấy giá trị của sản xuất bền vững. Trong bối cảnh chất lượng phân hóa mạnh, chỉ những sản phẩm đạt chuẩn quy trình VietGAP, GlobalGAP mới có thể đứng vững và mang lại lợi nhuận thực tế cho người nông dân giữa "cơn bão" mất mùa.