Thứ quả quê từng bỏ không bỗng hóa mặt hàng đắt khách giá 250.000đ/kg, một lần xuống giống hái trái dài lâu.

Bước vào trung tuần tháng 7, thị trường đặc sản vùng miền lại trở nên nhộn nhịp hơn bao giờ hết với sự xuất hiện của trái xay nhung (hay còn gọi là trái nhung). Vốn là một loại quả rừng đặc hữu của khu vực miền Trung và Tây Nguyên, trái nhung nay đã "xuống phố" và trở thành món đặc sản được giới sành ăn thành thị săn đón gắt gao mỗi khi mùa về.

Mùa thu hoạch trái xay nhung diễn ra khá ngắn, thường bắt đầu từ giữa tháng 7 và kéo dài đến đầu tháng 9 dương lịch. Đây là thời điểm những cánh rừng bạt ngàn tại Gia Lai, Khánh Hòa hay Quảng Ngãi bước vào mùa quả chín rộ. Những chùm trái nhỏ li ti ẩn hiện trên các tán cây cao vút không chỉ tạo nên nét đặc trưng của đại ngàn mà còn báo hiệu một mùa sản vật quý bắt đầu.

Về ngoại hình, trái nhung gây ấn tượng mạnh với hình bầu dục dẹt, kích thước nhỏ gọn khoảng 2cm. Đúng như tên gọi, lớp vỏ của quả khi còn trên cây đen mịn như phủ một lớp nhung mượt mà. Sau khi thu hái, vỏ quả dần chuyển sang sắc vàng nâu hoặc vàng mơ bắt mắt. Khám phá bên trong là phần thịt quả màu vàng đậm, mềm xốp và mọng nước. Khi thưởng thức, thực khách sẽ cảm nhận ngay vị chua thanh nhẹ nhàng lúc đầu, sau đó là vị ngọt hậu đậm đà lan tỏa nơi đầu lưỡi, tạo nên sức hút khó cưỡng cho loại trái cây rừng này.

Không chỉ dùng để ăn tươi, trái xay nhung còn là nguyên liệu chính cho nhiều món ăn vặt "làm mưa làm gió" trên các chợ mạng. Phổ biến nhất là món nhung rim đường hoặc ngào muối ớt, nơi vị chua, cay, mặn, ngọt hòa quyện hoàn hảo, rất được ưa chuộng trong những ngày hè. Ngoài ra, người dân địa phương còn sáng tạo nên các món mứt, nước giải khát thanh nhiệt hoặc ngâm rượu từ loại quả này.

Bên cạnh giá trị ẩm thực độc đáo, trái nhung còn được đánh giá cao nhờ những lợi ích cho sức khỏe. Với hàm lượng chất xơ tự nhiên dồi dào, phần thịt quả có tác dụng hỗ trợ hệ tiêu hóa và nhuận tràng hiệu quả. Tại nhiều địa phương, người dân vẫn duy trì thói quen nấu cô đặc thịt quả thành cao nhung để sử dụng như một phương thuốc dân gian bồi bổ cơ thể lâu dài.

Chính vì độ hiếm và hương vị đặc sắc, giá bán trái xay nhung trên thị trường luôn duy trì ở mức khá cao. Từng có thời điểm loại quả này tạo nên cơn sốt với mức giá lên tới 400.000 đồng/kg. Hiện nay, tùy theo độ chín và nguồn cung, giá quả tươi thường dao động từ 80.000 đến 100.000 đồng/kg. Đối với các loại đã chế biến sẵn như nhung ngào đường hay tẩm mật ong, mức giá có thể lên tới 250.000 đồng/kg nhưng vẫn luôn trong tình trạng cháy hàng tại các hội nhóm đặc sản.

Trước đây, nguồn cung trái nhung hoàn toàn phụ thuộc vào việc khai thác tự nhiên. Do cây nhung là loại thân gỗ lớn, cao từ 30 đến 40m, việc thu hoạch vô cùng gian nan và nguy hiểm. Người dân phải băng rừng sâu, leo trèo trên những tán cây cao chót vót hoặc dùng sào tre dài để hái trái trên các sườn đồi dốc đứng.

Nhận thấy nhu cầu thị trường ngày càng tăng, nhiều hộ dân tại Gia Lai, Khánh Hòa đã bắt đầu chuyển hướng sang thuần hóa loại cây rừng này. Họ chủ động giữ lại cây giống hoặc ươm cây con từ hạt để trồng trong vườn nhà và các khu đất đồi. Dù cây phát triển chậm và mất nhiều năm mới cho quả, nhưng nhờ ưu điểm tuổi thọ cao, ít sâu bệnh và thích nghi tốt với khí hậu địa phương, cây nhung đang trở thành loại cây kinh tế tiềm năng. Việc phát triển mô hình lâm sản kết hợp cây ăn quả này không chỉ giúp phủ xanh đất trống mà còn mang lại nguồn thu nhập bền vững cho người nông dân.