Từ món bị bỏ quên ở quê, loài cá này nay thành đặc sản đắt hàng nơi thành thị, giàu dưỡng chất vượt trội cả cá hồi.

Cá mòi - món ăn dân dã nhưng giàu dinh dưỡng, tiếp tục khẳng định vị thế trong ẩm thực và chế độ ăn lành mạnh của người Việt. Đặc biệt phổ biến tại các tỉnh miền Bắc và miền Trung, loại cá nhỏ bé này được giới chuyên gia đánh giá là nguồn thực phẩm quý giá nhờ hương vị đặc trưng và hàm lượng dưỡng chất vượt trội.

Loài cá này sinh sống chủ yếu ở vùng biển và nước lợ cửa sông. Vào mùa sinh sản, chúng thường di cư ngược dòng vào các con sông lớn. Tại Việt Nam, cá mòi tập trung nhiều ở các cửa sông như sông Hồng, sông Thu Bồn, sông Cả. Trong đó, cá mòi sông Hồng vẫn được các tín đồ ẩm thực đánh giá là thượng hạng nhờ chất lượng nước và phù sa đặc biệt.

Về hình dáng, cá mòi chỉ lớn hơn cá diếc một chút với thân hình thuôn dài, mình dày và chắc thịt. Toàn thân phủ lớp vảy nhỏ li ti màu trắng bạc lấp lánh. Đặc điểm nhận dạng dễ thấy là vây lưng nhô cao như một lá cờ nhỏ. Đầu cá nhỏ, xương mềm nhưng có nhiều xương dăm.

Thịt cá mòi có màu trắng, vị ngọt thanh và mùi thơm tự nhiên, hoàn toàn không tanh nếu biết chế biến đúng cách. Khi thưởng thức, thịt cá chắc nhưng mềm, vị béo nhẹ, càng nhai càng cảm nhận được vị ngọt đậm đà. Đặc biệt, trứng cá mòi được xem là "tinh hoa" với độ bùi, béo và hương thơm khó cưỡng, khiến nhiều người một lần thử là "nghiện".

Cá mòi có thể biến tấu thành vô số món ăn hấp dẫn. Phổ biến nhất là các món kho truyền thống như kho nghệ, kho dưa, kho tương. Ngoài ra, các món như cá rán giòn, nướng than, hấp lá gừng hay canh chua cũng rất được ưa chuộng. Với dân sành ăn, trứng cá mòi rán mỡ hoặc kho mắm tôm được xem như đặc sản hiếm có.

Vào đúng mùa, cá mòi tươi được bán phổ biến tại các chợ truyền thống và cả trên các sàn thương mại điện tử với mức giá bình dân, khoảng 70.000 đồng/kg.

Theo đánh giá mới nhất từ các chuyên gia dinh dưỡng Hoa Kỳ, cá mòi được xếp vào nhóm thực phẩm siêu dinh dưỡng, nên có mặt thường xuyên trong thực đơn. Đáng chú ý, xét trên cùng trọng lượng, cá mòi đóng hộp thậm chí còn chứa hàm lượng dưỡng chất cao hơn cả cá hồi.

Cụ thể, trong 100g cá mòi chứa khoảng 152 calo, 17.9g protein và 1.9g chất béo. Hàm lượng axit béo omega-3 lên tới 2.205g, cùng với folate 2.255mg và vitamin D3 3.51mg. Đây còn là nguồn cung cấp vi chất dồi dào, đáp ứng 38% nhu cầu canxi và 200% vitamin B12 khuyến nghị hàng ngày.

Những lợi ích sức khỏe nổi bật của cá mòi

Phòng ngừa bệnh tim mạch: Nhờ giàu axit béo omega-3 (DHA và EPA), cá mòi giúp giảm thiểu nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch. Omega-3 hỗ trợ ngăn ngừa hình thành cục máu đông, giảm tình trạng xơ vữa động mạch, đồng thời giúp ổn định huyết áp và nhịp tim, kéo dài tuổi thọ.

Tăng cường sức khỏe não bộ: Việc bổ sung cá mòi vào chế độ ăn đặc biệt có lợi cho phụ nữ mang thai, cho con bú và trẻ nhỏ, hỗ trợ phát triển trí não tối ưu. Nghiên cứu năm 2022 chỉ ra omega-3 giúp cải thiện trí nhớ, khả năng học tập, nhận thức và tăng lưu lượng máu lên não.

Duy trì hệ xương và răng chắc khỏe: Cá mòi là nguồn cung cấp canxi và vitamin D dồi dào, hai dưỡng chất then chốt giúp duy trì mật độ xương, phòng chống loãng xương và tăng cường sức khỏe răng miệng.

Góp phần ngăn ngừa bệnh đái tháo đường: Nghiên cứu tại Mỹ cho thấy, protein trong cá mòi giúp cải thiện độ nhạy insulin, từ đó hỗ trợ kiểm soát đường huyết hiệu quả và giảm nguy cơ mắc tiểu đường type 2.

Hỗ trợ chức năng hệ thần kinh: Hàm lượng vitamin B12 (cobalamin) cao trong cá mòi rất quan trọng cho hoạt động của hệ thần kinh, quá trình tạo máu và duy trì năng lượng cơ thể. Thiếu hụt B12 có thể dẫn đến suy giảm trí nhớ, tổn thương thần kinh và mệt mỏi mãn tính.

Chống oxy hóa và phòng ngừa ung thư: Giàu selen và kẽm, cá mòi giúp bảo vệ tế bào khỏi tổn thương từ gốc tự do. Các nghiên cứu dịch tễ học chỉ ra chế độ ăn giàu cá có liên quan đến việc giảm nguy cơ mắc một số loại ung thư, nhờ đặc tính kháng viêm và tăng cường hệ miễn dịch.