Thức quà đen mướt Xứ Lạng thanh nhiệt, dân Thủ đô đặt mua vượt 220km mang về

Tại vùng đất Lạng Sơn, cây thạch đen (hay còn được biết đến với tên gọi sương sáo, tiên thảo) từ lâu đã trở thành cây trồng chủ lực, gắn liền với đời sống của người dân các xã thuộc huyện Tràng Định như Đoàn Kết, Tân Tiến, Cao Minh, Kim Đồng, Đề Thám. Không chỉ là một món ăn giải nhiệt dân dã, thạch đen Tràng Định đã khẳng định vị thế thương hiệu khi lọt vào "Top 100 đặc sản quà tặng Việt Nam" giai đoạn 2021 – 2022 do Tổ chức Kỷ lục Việt Nam bình chọn.

Dưới góc độ Đông y, thạch đen được coi là vị thuốc quý với tính mát, có tác dụng giải độc, thanh nhiệt hiệu quả. Loại cây này còn hỗ trợ tích cực trong việc điều trị các bệnh lý thời đại như huyết áp cao, đái tháo đường, viêm khớp cấp và viêm thận. Nhờ những công dụng tuyệt vời cho sức khỏe, thạch đen không chỉ dừng lại ở một món giải khát mà còn trở thành nguyên liệu thực phẩm chức năng tự nhiên được ưa chuộng.

Cây thạch đen vốn là giống cây mọc tự nhiên, nhờ sự ưu ái của thổ nhưỡng Lạng Sơn mà phát triển mạnh mẽ và đạt chất lượng tốt nhất. Theo chị Nguyễn Nhung, một chủ cơ sở sản xuất tại Tràng Định, loại cây này có chu kỳ sinh trưởng ngắn, chỉ mất khoảng 4 tháng để thu hoạch. Thông thường, người dân sẽ thu hoạch hai vụ mỗi năm: vụ hè thu vào tháng 7-8 và vụ đông xuân vào tháng 11-12. Thời điểm vàng để hái là khi lá ngọn bắt đầu cuốn lại, tuyệt đối không thu hoạch lúc cây đã ra hoa để đảm bảo hàm lượng nhựa thạch cao nhất.

Quy trình sơ chế cây thạch đen sau thu hoạch cũng đòi hỏi sự tỉ mỉ để giữ trọn tinh chất. Cây sau khi cắt sát gốc sẽ được rải đều phơi nắng một ngày, sau đó đem ủ bạt từ 1-2 ngày cho đến khi lá chuyển sang màu đen đặc trưng. Cuối cùng, người dân tiếp tục phơi khô hẳn trước khi lưu kho. Phương pháp truyền thống này giúp nguyên liệu giữ được chất lượng ổn định, phục vụ cho việc sản xuất thạch ăn liền hoặc bột thạch quanh năm.

Để tạo ra những khối thạch đen sánh mịn, quy trình chế biến đòi hỏi sự kỳ công và kinh nghiệm dày dặn. Cây thạch khô được rửa sạch nhiều lần, đun nhừ trong nước từ 4-5 tiếng, sau đó lọc kỹ để thu dịch chiết nguyên chất. Phần dịch này tiếp tục được nấu cùng đường và bột (bột gạo hoặc bột năng) theo tỷ lệ "vàng" khoảng 70-80% dịch thạch. Người thợ phải khuấy đều tay cho đến khi hỗn hợp đạt độ sánh quyện, chuyển sang màu cánh gián bắt mắt dưới ánh sáng.

Chị Nhung chia sẻ thêm, một mẻ thạch đạt chuẩn phải có độ dẻo, giòn dai tự nhiên, dậy mùi thơm đặc trưng và không bị tách nước. Sau khi nấu xong, thạch được rót vào hộp, để nguội và bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh. Hiện nay, thạch đen Tràng Định thường được đóng gói đa dạng từ 400g đến 1kg với mức giá bán lẻ dao động khoảng 45.000 đồng/kg, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng ngày càng cao của thị trường.

Không chỉ tiêu thụ nội tỉnh, đặc sản thạch đen Lạng Sơn hiện đã có mặt tại nhiều thành phố lớn như Hà Nội, Hải Phòng nhờ hệ thống vận chuyển nhanh chóng. Chị Huyền Trang (Hà Nội), một khách hàng thường xuyên của dòng sản phẩm này, nhận xét: "So với thạch ở các vùng khác, thạch đen Tràng Định có vị thanh mát, độ giòn dai và mùi thơm rất riêng. Dù đặt mua từ xa nhưng thạch vẫn giữ được độ tươi ngon khi đến tay người dùng."

Bên cạnh hương vị hấp dẫn, thạch đen còn được phái đẹp ưu ái đưa vào thực đơn giảm cân nhờ đặc tính ít calo nhưng lại tạo cảm giác no lâu. Thực khách có thể thưởng thức thạch đen nguyên bản hoặc kết hợp cùng nước cốt dừa, tào phớ, trà sữa để tăng thêm hương vị. Đây thực sự là món quà vặt lý tưởng, an toàn và bổ dưỡng cho mọi lứa tuổi, từ người già đến trẻ nhỏ trong những ngày hè oi ả.