Ai không phù hợp để sử dụng nước đậu đen?

Hỏi: Thưa bác sĩ, vào mùa hè tôi thấy nhiều người hay uống nước đậu đen để giúp thanh nhiệt, giải độc và giảm cân. Có phải ai cũng uống được loại nước này hay không? Xin bác sĩ hướng dẫn cách chế biến và thời điểm uống tốt nhất. (Hồ Văn San - Hà Tĩnh).

Trả lời: Bác sĩ chuyên khoa I Hồ Viết Long (Phó trưởng Khoa Y học cổ truyền - Bệnh viện Hữu Nghị) trả lời:

Nước đậu đen rang không chỉ là thức uống giải khát thanh nhiệt mà còn được ví như một vị thuốc quý giúp giải độc và dưỡng nhan. Tuy nhiên, dù mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, nhưng nếu sử dụng không đúng cách hoặc dùng cho sai đối tượng, nước đậu đen có thể gây ra những ảnh hưởng đến sức khỏe.

1. Uống nước đậu đen có tác dụng gì?

Đậu đen chứa hàm lượng protein thực vật dồi dào cùng các loại vitamin nhóm B, A, C và các khoáng chất thiết yếu như canxi, magie, kali. Đặc biệt, lớp vỏ màu đen của hạt đậu chứa rất nhiều hợp chất anthocyanin, một chất chống oxy hóa mạnh mẽ giúp bảo vệ tế bào khỏi sự tấn công của các gốc tự do.

Tác dụng đầu tiên phải kể đến là khả năng thanh lọc và giải độc gan. Nước đậu đen giúp thúc đẩy quá trình đào thải độc tố ra khỏi cơ thể qua đường tiết niệu, hỗ trợ làm mát gan và giảm mụn nhọt trong những ngày thời tiết nắng nóng. Với hàm lượng chất xơ dồi dào, thức uống này còn giúp cải thiện hệ tiêu hóa, ngăn ngừa táo bón và hỗ trợ kiểm soát mỡ máu hiệu quả.

Đặc biệt, đậu đen chứa một lượng kali không hề nhỏ, đóng vai trò then chốt trong quá trình hỗ trợ ổn định huyết áp và duy trì độ đàn hồi của thành mạch. Đây là lựa chọn tối ưu để thay thế cho các thực phẩm chứa nhiều muối và natri mà người dân thường tiêu thụ quá mức hàng ngày. Khi được chế biến đúng cách, nước đậu đen không chỉ giúp thanh lọc cơ thể mà còn cung cấp các hoạt chất chống oxy hóa mạnh mẽ, giúp bảo vệ tế bào và chặn đứng các yếu tố nguy cơ dẫn đến đột quỵ từ sớm.

Không chỉ là thức uống giải khát, nước đậu đen còn được nhiều người tin dùng để hỗ trợ giảm cân, cải thiện tiêu hóa.

Bên cạnh đó, nước đậu đen còn là người bạn của trái tim và làn da. Các hoạt chất flavonoid trong đậu đen giúp tăng cường độ đàn hồi của thành mạch, giảm nguy cơ mắc các bệnh tim mạch và huyết áp. Đối với phụ nữ, việc duy trì thói quen uống nước đậu đen giúp chống lão hóa, làm mờ vết thâm và mang lại làn da mịn màng săn chắc nhờ khả năng thúc đẩy sản sinh collagen tự nhiên.

2. Ai không nên uống nước đậu đen?

Dù là thức uống bổ dưỡng nhưng các bác sĩ khuyến cáo 6 nhóm đối tượng dưới đây cần đặc biệt thận trọng khi sử dụng:

2.1 Người có thể trạng hàn và hay bị lạnh chân tay

Đậu đen có tính hàn (mát) rất mạnh. Đối với những người vốn đã có cơ địa hàn, thường xuyên bị lạnh tay chân, sợ lạnh hoặc hay bị đau bụng khi ăn đồ mát thì việc uống nước đậu đen sẽ làm tình trạng này trầm trọng hơn. Nó có thể gây ra các cơn đau bụng âm ỉ, tiêu chảy hoặc làm cơ thể càng thêm suy nhược, gây mất cân bằng trong cơ thể, khiến cơ thể dễ bị bệnh hơn.

2.2 Người đang bị viêm loét dạ dày hoặc đại tràng mãn tính

Hàm lượng protein và chất xơ trong đậu đen khá cao. Mặc dù tốt cho người khỏe mạnh nhưng đối với những người có hệ tiêu hóa yếu hoặc đang bị tổn thương lớp niêm mạc dạ dày, đại tràng, việc tiêu thụ nước đậu đen có thể gây ra hiện tượng đầy bụng, khó tiêu. Đặc biệt nếu uống vào lúc đói, các hoạt chất trong đậu sẽ kích thích nhu động ruột quá mức, làm gia tăng cảm giác đau rát, ợ hơi, ợ chua và rất khó chịu.

2.3 Bệnh nhân đang mắc các bệnh lý về thận nặng

Tương tự như lá vối, nước đậu đen có tác dụng lợi tiểu rất mạnh. Điều này vô tình gây áp lực lớn cho những người đang bị suy thận hoặc có chức năng thận suy giảm. Khi thận phải làm việc quá công suất để lọc và đào thải lượng chất lỏng dư thừa, nó sẽ khiến tình trạng bệnh trở nên khó kiểm soát hơn, thậm chí có thể gây ra tình trạng mất cân bằng điện giải trong cơ thể.

2.4 Người đang sử dụng thuốc điều trị chuyên khoa

Trong lớp vỏ của đậu đen có chứa các hợp chất phytate. Chất này có khả năng liên kết với các khoáng chất như canxi, sắt, kẽm và đặc biệt là có thể tương tác với một số thành phần trong thuốc tây y. Nếu bạn đang uống thuốc điều trị bệnh mạn tính, việc uống nước đậu đen quá gần thời gian dùng thuốc có thể làm giảm hiệu quả của thuốc hoặc gây ra các phản ứng hóa học không mong muốn.

2.5 Trẻ nhỏ dưới 1 tuổi và người già có hệ tiêu hóa kém

Trẻ em dưới 1 tuổi có hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện, việc nạp một lượng lớn dưỡng chất từ nước đậu đen có thể gây quá tải cho dạ dày, dẫn đến tình trạng biếng ăn hoặc rối loạn tiêu hóa. Với người cao tuổi, chức năng của các cơ quan nội tạng đã suy yếu, việc sử dụng nước đậu đen thay nước lọc hàng ngày có thể dẫn đến tình trạng loãng xương do phytate làm cản trở hấp thụ canxi từ thực phẩm.

2.6 Người đang bị tụt huyết áp hoặc hạ đường huyết

Nước đậu đen có tác dụng hỗ trợ hạ huyết áp và kiểm soát đường huyết rất tốt cho người bệnh tiểu đường. Tuy nhiên, nếu bạn là người vốn có huyết áp thấp hoặc đang trong cơn đói dẫn đến hạ đường huyết, tuyệt đối không nên uống nước đậu đen. Thức uống này có thể khiến huyết áp hạ thêm, gây ra cảm giác chóng mặt, hoa mắt, thậm chí là ngất xỉu.

Đậu đen rang cung cấp nhiều chất chống oxy hóa, chất xơ và khoáng chất có lợi cho tim mạch, tiêu hóa.

3. Uống nước đậu đen vào thời điểm nào là tốt?

Để giữ trọn vẹn dược tính của đậu đen, bạn nên rang hạt đậu trước khi nấu nước. Theo y học cổ truyền, việc rang sơ giúp làm giảm bớt tính hàn, tác dụng của đậu đen sẽ đi vào thận tốt hơn và tạo mùi thơm đặc trưng. Tuyệt đối không nên bỏ vỏ đậu khi chế biến vì hầu hết các chất chống oxy hóa quan trọng nhất đều nằm ở phần vỏ này.

Để nước đậu đen phát huy tối đa dược tính và không gây đầy bụng, khâu chế biến đóng vai trò rất quan trọng. Cách nấu nước đậu đen như sau:

1. Đầu tiên, bạn nên chọn những hạt đậu đen xanh lòng, hạt mẩy, đem rửa sạch và để ráo nước.

2. Bước tiếp theo và cũng là quan trọng nhất là rang đậu. Bạn cho đậu vào chảo, rang đều tay dưới lửa nhỏ cho đến khi đậu tỏa mùi thơm và lớp vỏ ngoài hơi nứt nhẹ. Việc rang đậu giúp trung hòa tính hàn, làm cho thức uống trở nên thơm ngon và dễ tiêu hóa hơn.

3. Sau khi rang, bạn có thể cho đậu vào ấm và hãm với nước sôi trong khoảng 15 đến 20 phút như cách hãm trà truyền thống.

4. Nếu muốn nước đậm đà hơn, bạn hãy đun sôi đậu cùng nước trong khoảng 10 phút rồi tắt bếp, để nguội và chắt lấy nước dùng dần.

Một lưu ý đặc biệt là tuyệt đối không được đãi bỏ lớp vỏ màu đen của hạt đậu trước khi nấu. Bởi đây chính là nơi tập trung cao nhất các hoạt chất anthocyanin và chất chống oxy hóa giúp bảo vệ thành mạch và ngăn ngừa lão hóa.

Uống nước đậu đen vào thời điểm nào là tốt? Bạn nên uống sau khi ăn sáng khoảng 30 phút và buổi chiều từ 3-5 giờ. Thời điểm không nên uống là khi bụng đang rỗng và không nên uống nước đậu đen trước khi đi ngủ, lúc tối muộn.

Ngoài ra, bạn cũng không nên uống nước đậu đen thay thế hoàn toàn nước lọc trong thời gian dài. Mỗi ngày chỉ nên dùng từ 1-2 ly nước đậu đen nguyên chất và tuyệt đối không pha quá nhiều đường vì đường tinh luyện sẽ làm mất đi tác dụng kiểm soát cân nặng và đường huyết của đậu đen. Việc lắng nghe cơ thể và sử dụng đúng liều lượng chính là cách tốt nhất để bạn tận hưởng giá trị từ vị thuốc xanh này.

Mời độc giả xem thêm: 5 biện pháp để ổn định huyết áp và bảo vệ tim mạch.