Mùa đông và những mối nguy huyết áp cần cảnh giác

Mùa đông không chỉ là yếu tố thời tiết thông thường, mà còn đóng vai trò như "chất xúc tác" nguy hiểm, khiến huyết áp dễ tăng vọt và dao động khó lường. Tình trạng này khiến việc kiểm soát bệnh trở nên khó khăn hơn nhiều so với mùa hè.

Thực tế lâm sàng ghi nhận số ca nhập viện vì biến chứng tim mạch và đột quỵ tăng đột biến trong mùa lạnh, đặc biệt ở người cao tuổi. Hiện tượng này không phải ngẫu nhiên, mà bắt nguồn từ những thay đổi sinh lý phức tạp khi cơ thể phản ứng với cái lạnh.

Vì sao trời lạnh khiến huyết áp tăng cao?

Khi nhiệt độ hạ xuống, cơ thể lập tức kích hoạt cơ chế giữ nhiệt bằng cách co thắt các mạch máu ngoại vi, đặc biệt ở vùng da, tay và chân. Phản ứng này giúp giảm thất thoát nhiệt, nhưng đồng thời làm tăng sức cản ngoại vi của mạch máu.

Khi lòng mạch bị thu hẹp, tim buộc phải co bóp mạnh hơn và tạo ra áp lực lớn hơn để đẩy máu đi khắp cơ thể, dẫn đến huyết áp tăng. Ở người khỏe mạnh, cơ thể có khả năng tự điều chỉnh. Tuy nhiên, với bệnh nhân tăng huyết áp lâu năm, xơ vữa động mạch, mạch máu kém đàn hồi, tình trạng này trở nên cực kỳ nguy hiểm.

Không khí lạnh còn kích thích hệ thần kinh giao cảm, làm tăng tiết các hormone stress như norepinephrine và adrenaline. Các hormone này gây ra hàng loạt tác động: co mạch mạnh hơn, tăng nhịp tim và tăng lực co bóp cơ tim. Hậu quả là huyết áp có thể tăng đột ngột, nhất là vào sáng sớm hoặc khi vừa bước ra ngoài trời lạnh.

Mùa đông ít nắng khiến thời gian tiếp xúc với ánh sáng mặt trời bị giảm sút, dẫn đến thiếu hụt vitamin D. Nhiều nghiên cứu khẳng định vitamin D đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa hệ renin-angiotensin, hệ thống then chốt kiểm soát huyết áp. Thiếu vitamin D làm suy yếu khả năng điều hòa này, khiến huyết áp dễ mất ổn định.

Đặc biệt, tại các đô thị lớn, nồng độ bụi mịn PM2.5 thường tăng cao trong mùa lạnh. Các hạt bụi siêu nhỏ này xâm nhập sâu vào phổi và mạch máu, gây viêm toàn thân, tổn thương lớp nội mạc mạch máu, dẫn đến co mạch và tăng huyết áp.

Bên cạnh đó, thói quen sinh hoạt thay đổi trong mùa đông cũng góp phần làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh: lười vận động, ăn nhiều thực phẩm giàu năng lượng và mặn hơn, uống ít nước. Những yếu tố này dẫn đến tăng cân, tăng độ nhớt máu, khiến huyết áp càng khó kiểm soát.

Nguy cơ biến chứng đáng báo động ở bệnh nhân tăng huyết áp mùa lạnh

1. Tai biến mạch máu não (Đột quỵ): Huyết áp tăng cao đột ngột có thể làm vỡ mạch máu não (xuất huyết não) hoặc hình thành cục máu đông gây tắc mạch (nhồi máu não). Đây là biến chứng nguy hiểm nhất, có tỷ lệ tử vong cao và để lại di chứng nặng nề như liệt, mất ngôn ngữ.

2. Nhồi máu cơ tim và Suy tim: Thời tiết lạnh khiến mạch vành co lại, trong khi tim phải làm việc nhiều hơn. Điều này tạo ra sự mất cân bằng: nhu cầu oxy của cơ tim tăng nhưng lượng máu cung cấp lại giảm, dễ dẫn đến nhồi máu cơ tim. Về lâu dài, tim làm việc quá tải có thể tiến triển thành suy tim.

Ngoài ra, mùa lạnh khiến cơ thể dễ bị mất nước nhẹ, máu trở nên cô đặc hơn. Kết hợp với tình trạng tăng huyết áp và xơ vữa động mạch, nguy cơ hình thành huyết khối (cục máu đông) tăng lên đáng kể.

Nhóm đối tượng nguy cơ cao cần đặc biệt cảnh giác

Người cao tuổi; Bệnh nhân tăng huyết áp lâu năm; Người mắc đái tháo đường; Người có bệnh nền tim mạch, bệnh thận mạn tính; Người có tiền sử đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim. Các đối tượng này cần được theo dõi sát sao hơn trong suốt mùa đông.

Biện pháp phòng ngừa và kiểm soát huyết áp hiệu quả mùa lạnh

Giữ ấm cơ thể: Duy trì nhiệt độ phòng ổn định. Khi thức dậy, không nên ra khỏi giường ngay lập tức. Hãy vận động nhẹ nhàng tại chỗ vài phút trước khi đứng dậy để tránh sốc nhiệt và co mạch đột ngột. Hạn chế ra ngoài khi nhiệt độ xuống quá thấp, đặc biệt với người cao tuổi có nhiều bệnh lý nền. Nếu phải đi ra ngoài, cần đeo khẩu trang để che chắn mũi miệng, tránh hít trực tiếp không khí lạnh.

Duy trì vận động hợp lý: Nên tập thể dục ở nơi kín gió, ấm áp hoặc chuyển sang tập luyện trong nhà khi thời tiết quá khắc nghiệt.

Ăn uống khoa học: Ưu tiên chế độ ăn giàu vitamin, chất xơ, hạn chế chất béo và đặc biệt là muối. Tăng cường rau xanh, trái cây (như rau bina, cà rốt, cam giàu kali, magie), ngũ cốc nguyên hạt và protein nạc. Hạn chế tối đa thực phẩm chế biến sẵn vì chúng thường chứa lượng natri cao. Thay vào đó, hãy dùng các loại thảo mộc và gia vị tự nhiên để tăng hương vị món ăn, tốt cho sức khỏe tim mạch.

Uống đủ nước: Cảm giác khát thường giảm vào mùa đông, nhưng việc giữ đủ nước lại cực kỳ quan trọng để duy trì lưu lượng máu ổn định. Mất nước khiến máu đặc lại, làm tăng áp lực lên thành mạch. Hãy uống nước ấm hoặc trà thảo mộc để vừa giữ ấm, vừa bổ sung đủ nước. Cần tránh dùng quá nhiều caffeine vì có thể gây lợi tiểu, dẫn đến mất nước.

Tuân thủ điều trị: Bệnh nhân phải uống thuốc đều đặn theo đơn, tái khám định kỳ và tuyệt đối không tự ý thay đổi liều lượng hoặc ngừng thuốc khi thấy huyết áp ổn định. Việc dừng thuốc đột ngột có thể khiến huyết áp tăng vọt, dẫn đến các biến chứng nguy hiểm khôn lường.

Bỏ thuốc lá: Thuốc lá là tác nhân làm tăng huyết áp và tổn thương mạch máu. Bỏ thuốc lá không chỉ giúp hạ huyết áp mà còn giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh tim mạch, nâng cao sức khỏe tổng thể và kéo dài tuổi thọ.

Phòng ngừa các bệnh nhiễm trùng: Cảm cúm, viêm đường hô hấp có thể là yếu tố khởi phát cơn tăng huyết áp kịch phát. Do đó, cần chủ động phòng bệnh bằng cách tiêm vắc-xin và giữ vệ sinh cá nhân.

Lời khuyên từ chuyên gia y tế

Mùa lạnh không trực tiếp gây ra bệnh tăng huyết áp, nhưng chính là yếu tố làm trầm trọng hóa bệnh và gia tăng nguy cơ biến chứng. Việc chủ động phòng ngừa, theo dõi sát sao và điều chỉnh lối sống đóng vai trò then chốt, giúp người bệnh vượt qua mùa đông an toàn, hạn chế tối đa nguy cơ đột quỵ và các biến cố tim mạch.

Nếu bạn hoặc người thân đang sống chung với bệnh tăng huyết áp, đừng lơ là cảnh giác trong mùa lạnh. Chăm sóc và quản lý bệnh đúng cách ngay hôm nay chính là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe và tính mạng cho tương lai.