Góc nhìn khác về việc thu phí xem xiếc ở trường: Làm sao để các hoạt động ngoài giờ thực sự bổ ích?

Một trường tiểu học tại TP.HCM vừa thông báo tổ chức biểu diễn xiếc trong giờ học chính khóa và thu phí 60.000 đồng/vé từ học sinh, gây ra nhiều tranh cãi trong cộng đồng phụ huynh. Nhiều người lo ngại rằng việc đưa hoạt động giải trí vào giờ học có thể làm gián đoạn kế hoạch giảng dạy và tạo ra sự phân biệt giữa nhóm học sinh tham gia và không tham gia.

Buổi biểu diễn dự kiến bao gồm các tiết mục xiếc, ảo thuật, kịch thiếu nhi, trò chơi và bốc thăm trúng thưởng. Học sinh muốn tham dự buổi này bắt buộc phải mua vé. Trong khi đó, những em không đăng ký sẽ được tập trung tại hội trường để xem phim hoặc tham gia các hoạt động khác dưới sự giám sát của giáo viên.

Sau khi nhận nhiều phản ứng trái chiều từ phụ huynh, nhà trường đã có động thái điều chỉnh kịp thời. Trường thông báo hoàn trả toàn bộ số tiền vé đã thu và tổ chức buổi biểu diễn miễn phí cho tất cả học sinh. Ban giám hiệu khẳng định đã lắng nghe ý kiến đóng góp và sẽ rút kinh nghiệm sâu sắc trong việc tổ chức các hoạt động giáo dục sau này.

Sự việc này một lần nữa đặt ra câu hỏi quan trọng: Làm thế nào để tổ chức hoạt động ngoại khóa trong trường học vừa phù hợp với môi trường sư phạm, vừa thực sự mang lại giá trị thiết thực cho học sinh?

Thạc sĩ Công tác xã hội Trần Minh Hải phân tích từ góc độ tâm lý học đường. Ông cho rằng những tình huống tưởng như nhỏ, như việc một số em được tham gia hoạt động còn số khác thì không, có thể gây ra những tác động tâm lý đáng kể, nhất là với học sinh tiểu học - lứa tuổi nhạy cảm và dễ so sánh.

Theo ThS. Minh Hải, nguyên tắc cốt lõi khi tổ chức ngoại khóa là phải đảm bảo quyền lợi và sự công bằng cho mọi học sinh. Ở độ tuổi này, trẻ hình thành nhận thức về sự công bằng và tinh thần tập thể thông qua những trải nghiệm cụ thể tại lớp học. Việc có em được tham gia, em khác bị loại vì lý do tài chính dễ khơi gợi cảm giác bị phân biệt đối xử.

“Chắc chắn điều này sẽ tạo ra khủng hoảng về niềm tin đối với trẻ, đặc biệt là học sinh tiểu học”, thầy Hải nhấn mạnh. Ông viện dẫn Công ước Quốc tế về Quyền trẻ em, trong đó nguyên tắc đầu tiên là không phân biệt đối xử. Việc cùng học một trường, một lớp nhưng có em được xem xiếc vì gia đình đóng tiền, em khác thì không, rõ ràng đã vi phạm nguyên tắc này.

Thầy Hải phân biệt rõ giữa môi trường thương mại và giáo dục. Ở công viên hay rạp xiếc, việc mua vé là bình thường. Nhưng khi hoạt động đó diễn ra trong khuôn viên trường học - nơi mọi học sinh đều có quyền bình đẳng - thì câu chuyện hoàn toàn khác. Sự khác biệt này không chỉ ảnh hưởng đến cảm nhận về công bằng, mà còn có thể tác động đến nguyên tắc “vì lợi ích tốt nhất của trẻ”.

Những em không được tham gia có thể cảm thấy buồn bã, bị bỏ rơi hoặc tách biệt khỏi tập thể. Những cảm xúc tiêu cực này, dù nhỏ, vẫn có khả năng để lại dấu ấn lâu dài trong tâm lý trẻ nhỏ.

Về phía phụ huynh, phản ứng mạnh mẽ của họ xuất phát từ kỳ vọng về một môi trường giáo dục công bằng. Ngoài xã hội, họ có thể chấp nhận sự chênh lệch về khả năng chi trả cho các dịch vụ giải trí. Tuy nhiên, trong trường học, họ mong muốn con mình được hưởng mọi quyền lợi và cơ hội như các bạn đồng trang lứa.

Để giải quyết vấn đề này, ThS. Minh Hải đề xuất giải pháp dung hòa. Nhà trường có thể sử dụng nguồn quỹ lớp, quỹ trường hoặc vận động xã hội hóa để hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Chẳng hạn, nếu 80% học sinh có khả năng đóng phí, 20% còn lại có thể được tài trợ từ các quỹ này, đảm bảo không em nào bị bỏ lại phía sau.

Góp ý về bản chất của hoạt động ngoại khóa, Tiến sĩ Vũ Thu Hương - nguyên giảng viên ĐH Sư phạm Hà Nội - cho rằng biểu diễn xiếc chủ yếu mang tính giải trí, chưa hẳn là một hoạt động ngoại khóa giáo dục đúng nghĩa. Theo bà, ngoại khóa lý tưởng phải là cầu nối giúp học sinh biến kiến thức sách vở thành trải nghiệm thực tế sống động.

“Kiến thức trong sách giáo khoa đôi khi rất trừu tượng nếu thiếu trải nghiệm thực tế. Ví dụ, hình vẽ bắp ngô trong sách chỉ vài centimet, nhưng ngoài đời nó có thể dài 20-25cm. Hoạt động ngoại khóa chính là cơ hội để các con hiểu sâu sắc hơn về thế giới xung quanh”, TS. Hương phân tích.

Bà nhấn mạnh việc tổ chức ngoại khóa không thể áp dụng chung một khuôn mẫu. Nhà trường cần nghiên cứu kỹ chương trình học của từng khối lớp để thiết kế hoạt động phù hợp, bổ trợ trực tiếp cho bài học. Chẳng hạn, một chuyến tham quan công viên có thể có mục tiêu khác nhau: lớp 1 quan sát hình dạng lá cây, lớp 2 tìm hiểu động vật nhỏ, lớp lớn hơn nghiên cứu hệ sinh thái.

TS. Vũ Thu Hương kết luận: “Học trong lớp chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ là học sinh phải được trải nghiệm thực tế để biến kiến thức thành hiểu biết thực sự. Khi ngoại khóa được thiết kế bài bản, gắn liền với mục tiêu học tập, phụ huynh sẽ sẵn sàng ủng hộ và hoạt động đó mới thực sự trở thành một phần giá trị của chương trình giáo dục”.