Chậm trễ làm thủ tục cư trú lúc dời tới, người đi thuê đối mặt mức xử phạt hành chính lên tới 1 triệu đồng

Việc di chuyển từ quê lên thành phố để học tập, làm việc hay thay đổi chỗ ở để thuận tiện cho sinh hoạt đã trở thành một phần tất yếu trong đời sống hiện đại. Từ sinh viên nhập học, công nhân tại các khu công nghiệp đến nhân viên văn phòng, nhu cầu thuê trọ và sinh sống ngoài nơi đăng ký thường trú đang ngày càng tăng cao.

Tuy nhiên, bên cạnh việc ổn định chỗ ở và ký kết hợp đồng thuê nhà, người dân cần đặc biệt lưu ý đến thủ tục đăng ký tạm trú. Đây không chỉ là nghĩa vụ pháp lý nhằm giúp cơ quan chức năng quản lý cư trú mà còn là quyền lợi sát sườn của mỗi công dân. Đáng chú ý, từ ngày 15/12/2025, quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực cư trú sẽ có những thay đổi quan trọng theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP, đòi hỏi người thuê trọ phải nâng cao ý thức chấp hành.

Căn cứ theo Luật Cư trú năm 2020, đăng ký tạm trú là việc công dân khai báo nơi ở thực tế của mình với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền. Thủ tục này bắt buộc thực hiện khi công dân đến sinh sống tại một địa điểm hợp pháp nằm ngoài phạm vi đơn vị hành chính cấp xã nơi đã đăng ký thường trú từ 30 ngày trở lên, phục vụ cho mục đích học tập, lao động hoặc các nhu cầu cá nhân khác.

Điều này đồng nghĩa với việc tất cả các trường hợp như sinh viên thuê nhà gần trường, người lao động ở trọ gần công ty, hay người dân đến sống cùng thân nhân trong thời gian dài đều thuộc diện phải khai báo tạm trú. Việc đăng ký dựa trên thực tế cư trú và thời gian sinh sống, không phụ thuộc vào việc cá nhân đó có sở hữu tài sản tại nơi ở mới hay không.

Kể từ ngày 15/12/2025, khi Nghị định 282/2025/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, các chế tài xử phạt đối với hành vi vi phạm quy định về cư trú sẽ được siết chặt. Cụ thể, theo Điều 10 của Nghị định, hành vi không thực hiện đúng quy định về đăng ký thường trú, tạm trú, tách hộ hoặc không điều chỉnh thông tin cư trú kịp thời có thể bị phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng.

Đây là thông tin mà nhóm người thuê trọ cần đặc biệt quan tâm. Trong thực tế, nhiều người vẫn giữ tâm lý chủ quan, chỉ chú trọng vào hợp đồng thuê nhà hoặc tiền điện nước mà "quên" mất nghĩa vụ khai báo. Một số khác lầm tưởng rằng việc sở hữu tài khoản định danh điện tử VNeID là đã hoàn tất thủ tục, hoặc mặc định chủ nhà sẽ thực hiện thay. Tuy nhiên, nếu không chủ động kiểm tra và thực hiện đúng quy định, người thuê vẫn phải đối mặt với rủi ro bị xử phạt hành chính.

Người dân cũng cần phân biệt rõ giữa "tạm trú" và "lưu trú" để tránh nhầm lẫn. Đăng ký tạm trú dành cho trường hợp ở từ 30 ngày trở lên, trong khi thông báo lưu trú áp dụng cho việc ở lại ngắn ngày tại các cơ sở lưu trú, khách sạn hoặc nhà người thân. Nghị định 282/2025/NĐ-CP quy định mức phạt tương tự cho các hành vi không thông báo lưu trú hoặc không khai báo tạm vắng theo quy định.

Đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng hơn, mức xử phạt sẽ tăng đáng kể. Chẳng hạn, việc tẩy xóa, sửa chữa giấy tờ cư trú hoặc mua bán, cho thuê hồ sơ liên quan đến cư trú có thể bị phạt từ 2.000.000 đồng đến 4.000.000 đồng. Các hành vi trục lợi từ việc cho đăng ký cư trú giả, cản trở quyền tự do cư trú hoặc chống đối kiểm tra cư trú có thể chịu mức phạt lên đến 8.000.000 đồng. Đặc biệt, hành vi làm giả dữ liệu hoặc cung cấp thông tin sai sự thật về cư trú có thể bị phạt tới 12.000.000 đồng.

Một điểm mới đáng lưu ý tại Nghị định 282/2025/NĐ-CP là mức phạt dành cho tổ chức sẽ gấp 2 lần mức phạt đối với cá nhân. Do đó, các ban quản lý ký túc xá, cơ sở lưu trú tập thể tại các khu công nghiệp hay đơn vị quản lý nhà ở xã hội cần tuyệt đối tuân thủ các quy định về quản lý cư trú để tránh những rủi ro pháp lý và tài chính lớn.

Thực hiện đăng ký tạm trú không chỉ là cách tránh bị phạt tiền mà còn là "chìa khóa" để người dân tiếp cận các dịch vụ công thiết yếu. Đây là căn cứ để xác nhận cư trú, làm hồ sơ nhập học cho con cái, đăng ký xe, thụ hưởng các chính sách bảo hiểm y tế, an sinh xã hội và thực hiện các giao dịch ngân hàng tại nơi đang sinh sống thực tế.

Hiện nay, quy trình đăng ký tạm trú đã trở nên đơn giản và thuận tiện hơn rất nhiều nhờ chuyển đổi số. Người dân có thể lựa chọn đăng ký trực tiếp tại Công an xã/phường hoặc thực hiện trực tuyến thông qua Cổng dịch vụ công và ứng dụng định danh điện tử quốc gia VNeID.

Với ứng dụng VNeID, người dân có thể hoàn tất thủ tục ngay tại nhà chỉ với vài thao tác đơn giản. Sau khi đăng nhập vào tài khoản định danh điện tử, người dùng chọn mục “Thủ tục hành chính”, tìm đến phần “Đăng ký tạm trú” và tiến hành xác thực danh tính theo yêu cầu của hệ thống để đảm bảo tính bảo mật.

Trong quá trình kê khai, người dùng có thể tự đăng ký cho bản thân hoặc thực hiện khai hộ cho người thân. Hệ thống cung cấp các tùy chọn như lập hộ mới hoặc đăng ký vào hộ đã có sẵn. Người dân cần điền chính xác địa chỉ nơi tạm trú và đính kèm các minh chứng về chỗ ở hợp pháp như hợp đồng thuê nhà hoặc văn bản đồng ý của chủ hộ.

Một lưu ý quan trọng khi đăng ký qua VNeID là cần có sự phối hợp của chủ nhà hoặc chủ sở hữu chỗ ở để xác nhận thông tin. Việc chủ động trao đổi với chủ trọ ngay khi chuyển đến sẽ giúp quá trình chuẩn bị hồ sơ diễn ra nhanh chóng, tránh tình trạng hồ sơ bị từ chối do thiếu thông tin xác thực.

Sau khi gửi hồ sơ, người dân có thể theo dõi tiến độ xử lý và nhận kết quả ngay trên ứng dụng. Một số đối tượng ưu tiên như người có công, hộ nghèo hoặc học sinh, sinh viên có thể được hưởng chính sách miễn giảm lệ phí theo quy định hiện hành.

Nếu không thạo công nghệ, người dân vẫn có thể mang căn cước công dân, hợp đồng thuê nhà và các giấy tờ liên quan đến trực tiếp cơ quan Công an cấp xã để được hướng dẫn và giải quyết thủ tục. Thời điểm lý tưởng nhất để thực hiện đăng ký là ngay khi chuyển đến nơi ở mới và xác định sinh sống ổn định lâu dài.

Tóm lại, trước những thay đổi quan trọng từ Nghị định 282/2025/NĐ-CP, mỗi công dân, đặc biệt là người thuê trọ, cần chủ động kiểm tra lại tình trạng cư trú của mình. Việc tuân thủ pháp luật cư trú không chỉ giúp bạn tránh được những khoản phạt không đáng có mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp trong suốt quá trình sinh sống, học tập và làm việc tại địa phương mới.