Học bạ mất lợi thế, chứng chỉ ngoại ngữ không còn ưu tiên: Chuyên gia chỉ lối đi an toàn

Bộ GD&ĐT chính thức công bố Quy chế tuyển sinh đại học 2026 với nhiều điều chỉnh quan trọng, sau quá trình lấy ý kiến rộng rãi từ các chuyên gia, trường đại học và người học. Những thay đổi đáng chú ý bao gồm: giới hạn số lượng nguyện vọng và phương thức xét tuyển, siết chặt xét tuyển bằng học bạ, quy định chi tiết về quy đổi điểm chứng chỉ ngoại ngữ, phân chia rõ ràng điểm ưu tiên và lịch xét tuyển được đẩy sớm hơn. Trong đó, hai điểm mới về xét học bạ và quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của các sĩ tử.

Khác biệt lớn so với năm trước, phương thức xét học bạ năm 2026 sẽ áp dụng quy định chặt chẽ hơn. Thay vì chỉ dùng điểm cả năm lớp 12, thí sinh phải sử dụng điểm trung bình chung của 6 học kỳ (lớp 10, 11, 12) cho ít nhất 3 môn. Tổ hợp xét tuyển bắt buộc phải có môn Toán hoặc Ngữ văn, với trọng số tối thiểu 1/3. Đồng thời, thí sinh cần đạt tổng điểm 3 môn thi tốt nghiệp THPT tối thiểu 15/30 điểm (trừ trường hợp đặc cách). Điều này cho thấy học bạ không còn là phương án xét tuyển độc lập và "an toàn tuyệt đối" như trước.

Lê Khánh Huyền (THPT Hòn Gai, Quảng Ninh), một sĩ tử 2008, bày tỏ lo lắng khi kế hoạch dựa vào học bạ bị ảnh hưởng. "Em luôn định dùng học bạ để giảm áp lực, nhưng năm nay phải có điểm thi tốt nghiệp từ 15 điểm trở lên mới đủ điều kiện. Thời gian chỉ còn khoảng 3 tháng, em rất áp lực về việc ôn luyện và tâm lý phòng thi", Huyền chia sẻ.

Mối quan tâm khác đến từ việc quy đổi điểm chứng chỉ ngoại ngữ. Nguyễn Nam Anh (THPT Nguyễn Khuyến, Hà Nội) lo ngại dù có chứng chỉ tốt vẫn có thể trượt các trường top đầu do quy định mới. Theo đó, Bộ GD&ĐT yêu cầu bảng quy đổi phải có ít nhất 5 mức điểm chênh lệch, ví dụ: IELTS 5.0 tương đương 8 điểm, 5.5 là 8.5, 6.0 là 9, 6.5 là 9.5 và từ 7.0 trở lên mới được 10 điểm. Quy định này siết chặt hơn so với các năm trước, khi một số trường quy đổi mọi mức chứng chỉ thành điểm 10.

Bộ GD&ĐT cũng nhấn mạnh, chứng chỉ ngoại ngữ chỉ được dùng để quy đổi điểm hoặc cộng điểm ưu tiên, không được tính cả hai, nhằm tránh tình trạng "một thành tích được tính điểm hai lần" từng xảy ra.

Trước những thay đổi này, ThS Nguyễn Quang Thành (Giảng viên Đại học Công nghiệp Hà Nội) cho rằng đây là cách để hệ thống đảm bảo thí sinh có nền tảng kiến thức vững chắc. Thầy Thành khuyên các sĩ tử trong giai đoạn nước rút: "Học bạ và chứng chỉ chỉ hỗ trợ một phần, điểm thi tốt nghiệp vẫn là yếu tố then chốt. Các em cần ôn luyện để nắm vững kiến thức cơ bản và lựa chọn ngành, trường phù hợp với năng lực."

Về chiến thuật sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ, PGS.TS Nguyễn Duy Đạt (Viện trưởng Viện Kinh doanh quốc tế và Logistics, ĐH Thương mại) đưa ra lời khuyên cụ thể: Nếu điểm thi tốt nghiệp môn Ngoại ngữ từ 8.5 trở lên, thí sinh nên dùng điểm thi để xét tuyển và dùng chứng chỉ để cộng điểm ưu tiên. Nếu điểm thi dưới 8.5, nên xem xét quy đổi chứng chỉ thành điểm môn Ngoại ngữ trong tổ hợp nếu có lợi hơn.

Các chuyên gia cũng lưu ý sự khác biệt giữa "miễn thi tốt nghiệp" và "xét tuyển đại học". Chứng chỉ ngoại ngữ có thể giúp miễn thi tốt nghiệp môn Ngoại ngữ, nhưng mỗi trường đại học có quy định riêng về việc quy đổi điểm hoặc thậm chí không chấp nhận thay thế trong tổ hợp xét tuyển. Do đó, thí sinh được miễn thi vẫn nên tham dự kỳ thi để có điểm số thực tế, tăng cơ hội và sự linh hoạt khi xét tuyển.

Thông điệp cuối cùng dành cho các sĩ tử 2008: Đừng học chỉ để "cộng điểm", hãy học để có kiến thức thực chất, để sử dụng được và tự tin trong mọi kỳ thi. Khi có năng lực thực sự, mọi thay đổi trong quy chế tuyển sinh đều không phải là rào cản.