Chuyên gia lo ngại trước tình trạng phụ huynh cho con học trước chương trình để thi vào lớp 6

Áp lực học đường ngày nay không chỉ dừng lại ở điểm số. Trong cuộc trao đổi với chuyên gia, vấn đề "chạy đua" vào lớp 6 từ sớm và những hệ lụy tới sức khỏe tâm lý trẻ nhỏ được làm rõ.

Phóng viên (PV): Thưa chuyên gia, việc nhiều phụ huynh cho con “chạy đà” từ rất sớm để vào lớp 6 đang tác động như thế nào đến trẻ nhỏ?

ThS Vũ Thu Hà: Ở lứa tuổi tiểu học, đặc biệt là giai đoạn 6–10 tuổi, trẻ cần được vui chơi, khám phá và hình thành những kỹ năng nền tảng một cách tự nhiên. Tuy nhiên, khi bị cuốn vào “cuộc đua” học tập, các em phải đối diện với lịch học dày đặc, kéo dài từ sáng đến tối, thậm chí buổi tối vẫn tiếp tục học hoặc làm bài dưới sự giám sát của bố mẹ.

Điều này tạo ra áp lực rất lớn, bởi khả năng tập trung của trẻ không thể kéo dài như người lớn. Khi không đạt được kỳ vọng, trẻ dễ bị nhắc nhở, thậm chí quở trách, khiến căng thẳng tích tụ. Áp lực lúc này không chỉ đến từ điểm số mà còn đến từ cảm giác phải đáp ứng kỳ vọng của gia đình. Lâu dần, trẻ có thể hình thành tâm lý sợ học, học trong lo lắng thay vì hứng thú.

PV: Khi chịu áp lực học tập sớm, trẻ thường bộc lộ những dấu hiệu căng thẳng như thế nào? Phụ huynh có dễ nhận ra không?

ThS Vũ Thu Hà: Thực tế là rất rõ ràng, nếu phụ huynh chịu quan sát. Trẻ có thể trở nên mệt mỏi, chán nản, mất động lực học tập, thậm chí ảnh hưởng đến ăn uống, giấc ngủ. Một số em thu mình lại, ít chia sẻ với bố mẹ, trong khi nhu cầu lớn nhất ở lứa tuổi này là được lắng nghe và kết nối.

Khi áp lực tăng lên, hứng thú học tập giảm xuống, khoảng cách giữa kỳ vọng của phụ huynh và năng lực thực tế của trẻ ngày càng lớn. Điều này không chỉ khiến trẻ thêm căng thẳng mà còn có thể ảnh hưởng đến sự tự tin và thái độ học tập lâu dài.

PV: Dù áp lực thi cử ngày càng gia tăng, nhiều phụ huynh vẫn sẵn sàng cho con tham gia “cuộc đua” vào lớp 6 từ rất sớm. Theo bà, nguyên nhân sâu xa của tâm lý này là gì?

ThS Vũ Thu Hà: Cốt lõi vẫn là nỗi lo về tương lai của con. Phụ huynh quan tâm đến việc con học ở đâu, bởi mỗi môi trường giáo dục có sự khác biệt về chất lượng giảng dạy, kỹ năng sống, ngoại ngữ hay công nghệ. Mong muốn con có lợi thế khiến nhiều gia đình lựa chọn cách chuẩn bị từ rất sớm.

Bên cạnh đó, sự chênh lệch giữa các trường, đặc biệt là giữa những trường được coi là “top” và các trường còn lại, càng làm gia tăng tâm lý cạnh tranh. Khi thông tin về tuyển sinh lan rộng, nhiều phụ huynh dễ rơi vào trạng thái lo lắng, sợ con “chậm chân”, từ đó vô tình đẩy trẻ vào guồng quay học tập quá tải.

PV: Trong bối cảnh đó, liệu trẻ có thể phát triển tốt nếu không vào các trường được đánh giá cao?

ThS Vũ Thu Hà: Hoàn toàn có thể. Mỗi đứa trẻ đều có năng lực riêng và tốc độ phát triển khác nhau. Điều quan trọng không phải là học ở đâu, mà là cách trẻ được nuôi dưỡng và đồng hành.

Nếu được yêu thương, thấu hiểu và định hướng phù hợp, trẻ vẫn có thể phát triển tốt về cả kiến thức, kỹ năng và cảm xúc, ngay cả khi học ở một môi trường bình thường. Sự kết nối giữa bố mẹ và con, khả năng khơi gợi hứng thú học tập mới là yếu tố quyết định sự phát triển bền vững.

PV: Như vậy, có thể nói áp lực vào lớp 6 không chỉ là câu chuyện thi cử, mà còn liên quan đến sự phát triển của trẻ?

ThS Vũ Thu Hà: Đúng vậy. Khi áp lực thi cử xuất hiện quá sớm và kéo dài, nó tác động trực tiếp đến tâm lý, cảm xúc và sự tự tin của trẻ. Nếu không được điều chỉnh, trẻ có thể mất đi niềm vui học tập – điều rất quan trọng ở giai đoạn đầu đời.

Điều cần hướng tới không phải là thành tích trước mắt hay một ngôi trường danh tiếng, mà là sự phát triển cân bằng giữa học tập và vui chơi, giữa trí tuệ và cảm xúc. Khi nền tảng tâm lý vững vàng, kết quả học tập sẽ đến một cách tự nhiên và bền vững hơn.

PV: Bà có lời khuyên gì dành cho các em học sinh khi phải đối mặt với những kỳ thi căng thẳng?

ThS Vũ Thu Hà: Các con nên học tập phù hợp với khả năng của mình, giữ tâm lý thoải mái và không quá đặt nặng điểm số. Nếu chưa đạt kết quả như mong muốn, điều đó không có nghĩa là thất bại. Quan trọng nhất là biết cách quản lý cảm xúc, giữ sự tự tin và duy trì hứng thú học tập. Khi tâm lý ổn định, trẻ sẽ phát huy tốt hơn năng lực của mình, thay vì bị “đóng khung” trong áp lực.

5 Cách Giúp Trẻ Giảm Áp Lực Học Đường Hiệu Quả

Chuyên gia Vũ Thu Hà chia sẻ 5 nguyên tắc vàng phụ huynh có thể áp dụng để đồng hành cùng con:

1. Học phù hợp năng lực: Không ép buộc, không so sánh con với người khác.

2. Đồng hành và lắng nghe: Dành thời gian trò chuyện, quan sát để thực sự hiểu con cần gì.

3. Cân bằng học và chơi: Tạo không gian để trẻ giải tỏa căng thẳng, vui chơi lành mạnh.

4. Rèn kỹ năng quản lý cảm xúc: Hướng dẫn trẻ giữ bình tĩnh, tự tin trước các kỳ kiểm tra.

5. Chọn môi trường phù hợp: Ưu tiên sự phát triển toàn diện và phù hợp với năng lực của trẻ hơn là danh tiếng trường.

Điều quan trọng nhất là phụ huynh cần thay đổi góc nhìn: không phải cứ vào “trường tốt” mới là thành công, mà là giúp con phát triển đúng với khả năng và cảm thấy hạnh phúc trong quá trình học tập.

PV: Xin cám ơn bà!