Thực vật ven đường hóa kiệt tác cảnh quan, linh vật chiêu tài rước lộc, có siêu phẩm trị giá hàng chục tỷ.

Cây duối, tên khoa học là Streblus asper Lour, thuộc họ Dâu tằm, là loài thực vật đặc hữu của các vùng nhiệt đới như Việt Nam, Ấn Độ, Thái Lan và Philippines. Tại nước ta, loài cây này còn được biết đến với những tên gọi dân dã nhưng đầy khí chất như Duối Nhám, Duối Dai hay Hoàng Anh Mộc.

Trong giới sinh vật cảnh Việt Nam, cây duối được tôn vinh là "vua của các loài cây" nhờ sức sống mãnh liệt và khả năng thích nghi phi thường trước mọi điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Với chiều cao trung bình từ 4-8m, bộ rễ cọc chắc khỏe cùng phiến lá hình trứng nhám đặc trưng, cây duối không chỉ mọc hoang tại các vùng đồi núi mà còn là hình ảnh quen thuộc tạo nên những hàng rào xanh ngắt tại các làng quê Việt.

Từ một loài cây mọc dại gắn liền với ký ức tuổi thơ, cây duối đã có cuộc "lột xác" ngoạn mục để trở thành món hàng xa xỉ trong giới chơi cây cảnh. Các nghệ nhân đã tinh mắt nhận ra vẻ đẹp tiềm ẩn từ thân hình khúc khuỷu, già cỗi và sức sống bền bỉ của chúng. Khi xu hướng chơi bonsai nghệ thuật lên ngôi, duối nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường nhờ tố chất "đẹp cổ tự nhiên" đầy mê hoặc, tạo nên một làn sóng săn đón mạnh mẽ.

Khác biệt hoàn toàn với vẻ mềm mại, được tạo hình cầu kỳ của các dòng bonsai truyền thống như tùng, sanh hay si, duối bonsai lại ghi điểm bởi nét đẹp nguyên sơ và phong trần. Những thân cây xù xì, nứt nẻ mang dấu ấn thời gian cùng các cành nhánh gân guốc tựa rồng bay phượng múa đã tạo nên những tác phẩm nghệ thuật độc bản mà không cần sự can thiệp quá mức của bàn tay con người.

Giá trị của cây duối còn gắn liền với bề dày văn hóa tại các làng nghề sinh vật cảnh nổi tiếng như Vị Khê (Nam Định), Hồng Vân (Hà Nội) hay Văn Giang (Hưng Yên). Tại đây, những gốc duối cổ không chỉ là tài sản mà còn là minh chứng cho trình độ tay nghề bậc thầy và tình yêu thiên nhiên mãnh liệt của người dân địa phương.

Nắm bắt thị hiếu thị trường, nhiều nhà vườn tại Phú Thọ và các tỉnh thành khác đã chuyển đổi mô hình từ trồng duối làm hàng rào sang canh tác bonsai chuyên nghiệp. Những phôi duối sau khi được đưa "lên chậu" và tạo dáng bài bản có thể mang lại giá trị kinh tế cao, dao động từ vài triệu đến hàng chục triệu đồng mỗi cây, mở ra hướng đi mới đầy tiềm năng cho ngành cây cảnh.

Để tạo nên một tác phẩm duối bonsai chuẩn mực, quy trình chăm sóc đòi hỏi sự tỉ mỉ và kỹ thuật cao. Theo các chuyên gia, khâu chọn phôi và ươm giữ ẩm bằng túi ni lông là quan trọng nhất. Sau đó, cây được chuyển sang chậu với giá thể tơi xốp từ xơ dừa và phân chuồng để cung cấp dinh dưỡng, trước khi được các nghệ nhân dùng dây kẽm định hình, uốn nắn thành những dáng thế độc đáo.

Hiện nay, các cộng đồng yêu cây duối trên mạng xã hội hoạt động rất sôi nổi, là nơi giao lưu và đấu giá các tác phẩm từ bình dân đến cao cấp. Tùy thuộc vào kích cỡ và tuổi đời, giá trị của cây duối có sự phân hóa mạnh mẽ. Đặc biệt, những gốc duối cổ thụ hàng trăm năm tuổi luôn được xem là báu vật và có mức giá vô cùng đắt đỏ.

Điển hình như siêu phẩm duối cổ "Lão mai đắc thọ" có tuổi đời lên đến 1.000 năm tại Hưng Yên đã từng khiến dư luận xôn xao. Năm 2020, tác phẩm này được giao dịch với giá 7 tỷ đồng, và theo những người sành sỏi trong giới, giá trị hiện tại của nó có thể đã chạm mốc 30 tỷ đồng – một con số kỷ lục khẳng định vị thế của loài cây này.

Một tác phẩm khác mang tên "Mẫu tử" tại Ninh Bình cũng gây tiếng vang lớn khi được định giá lên tới 20 tỷ đồng vào năm 2018. Với dáng vẻ tượng trưng cho hình ảnh người mẹ bồng con, gốc duối nghìn năm tuổi này được chủ nhân trân quý như vật gia bảo và chưa bao giờ có ý định chuyển nhượng dù nhận được nhiều lời đề nghị hấp dẫn.

Bên cạnh giá trị thẩm mỹ và kinh tế, cây duối bonsai còn được ưa chuộng bởi ý nghĩa phong thủy sâu sắc. Loài cây này được tin là có khả năng điều hòa không khí, xua tan năng lượng tiêu cực, giúp gia chủ tĩnh tâm và khơi nguồn sáng tạo. Trong không gian sống hiện đại, một chậu duối bonsai đẹp không chỉ là điểm nhấn kiến trúc mà còn mang lại cảm giác bình yên, thư thái.

Đặc biệt, những gốc duối cổ thụ với khí lực mạnh mẽ được cho là có khả năng trấn trạch, hút tà khí và mang lại may mắn, tài lộc cho chủ sở hữu. Chính vì vậy, duối bonsai thường được ưu tiên đặt tại các vị trí quan trọng như tiền sảnh, hiên nhà hoặc sân vườn để tụ khí tốt lành, tạo nên một không gian sống hài hòa và đẳng cấp.