Cẩn trọng phòng ngừa, không lo sợ thái quá trước nguy cơ virus Nipah xâm nhập

Virus Nipah đang xuất hiện tại một số quốc gia, dấy lên mối lo ngại về sức khỏe cộng đồng. Các chuyên gia y tế khuyến cáo người dân cần hiểu đúng về mầm bệnh này để chủ động cảnh giác, tránh tâm lý hoang mang không cần thiết.

Vậy vì sao virus Nipah được đánh giá là nguy hiểm nhưng lại khó bùng phát thành đại dịch? ThS.BS Nguyễn Ngọc Anh Tuấn từ Viện Pasteur TP.HCM cho biết, virus Nipah (Henipavirus nipahense) được phát hiện lần đầu vào năm 1999 tại Malaysia. Đây là loại virus có thể lây truyền từ động vật sang người, giữa người với người hoặc thông qua thực phẩm, đồ uống đã bị nhiễm bẩn.

Mối nguy hiểm chính của virus Nipah nằm ở tỷ lệ tử vong rất cao, dao động từ 40% đến 75% tùy theo thể trạng người bệnh. Hiện nay, thế giới vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hay vaccine phòng ngừa căn bệnh này, mặc dù Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã xếp Nipah vào nhóm bệnh ưu tiên nghiên cứu khẩn cấp.

Tuy nhiên, chuyên gia này cũng nhấn mạnh: "Người dân không nên quá lo lắng vì hệ số lây nhiễm cơ bản (R0) của virus này thấp (dưới 1). Điều này khiến nó khó có khả năng bùng phát diện rộng như cúm, SARS-CoV-2 hay sởi. Các ổ dịch thường chỉ giới hạn trong phạm vi hẹp như hộ gia đình hoặc cơ sở y tế. Dù vậy, chúng ta tuyệt đối không được chủ quan trước nguy cơ dịch bệnh."

Trong tự nhiên, ổ chứa virus Nipah chính là loài dơi ăn quả. Virus có thể lây lan dễ dàng qua các "vật chủ trung gian" như dê, lợn, chó, mèo, gia súc... khi chúng ăn phải trái cây dính dịch tiết của dơi hoặc tiếp xúc với nguồn nước bị ô nhiễm chất thải từ dơi.

Các vật chủ trung gian này đóng vai trò phát tán virus mạnh mẽ trước khi lây sang con người. Người có thể nhiễm bệnh khi tiếp xúc trực tiếp với động vật nhiễm bệnh và chất thải của chúng, tiêu thụ thực phẩm hoặc đồ uống bị nhiễm virus, hoặc qua tiếp xúc gần với dịch tiết, bài tiết của người bệnh. Lưu ý quan trọng: Virus Nipah không lây truyền qua đường không khí như các virus gây bệnh hô hấp khác.

Thời gian ủ bệnh của virus Nipah thường từ 4 đến 14 ngày, có trường hợp cá biệt kéo dài đến 45 ngày. Triệu chứng ban đầu thường không đặc hiệu, bao gồm sốt, đau đầu, đau cơ, nôn mửa và đau họng. Trường hợp nặng có thể diễn tiến nhanh sang viêm não, viêm phổi, suy hô hấp và dẫn đến tử vong. Đáng chú ý, khoảng 20% người sống sót sau bệnh phải chịu các di chứng thần kinh lâu dài.

Theo BS Trương Hữu Khanh - Phó Chủ tịch Liên Chi hội Truyền nhiễm TP.HCM, người dân cần hiểu thông tin về virus Nipah trong bối cảnh cụ thể. Chẳng hạn, việc ghi nhận nhân viên y tế mắc bệnh không nhất thiết cho thấy virus lây lan mạnh trong cộng đồng. Tại Ấn Độ, một số ca bệnh liên quan đến tập quán sinh hoạt đặc thù như sử dụng nhựa cây tươi - nơi dơi có thể để lại virus qua nước bọt. Do đó, các đợt dịch thường chỉ ghi nhận vài ca lẻ tẻ và sẽ chấm dứt khi nguồn lây được kiểm soát triệt để.

TTND.TS.BS Lê Quốc Hùng - Trưởng khoa Bệnh Nhiệt đới, Bệnh viện Chợ Rẫy cho biết, bệnh do virus Nipah là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm, chủ yếu lưu hành ở khu vực Nam Á và một số quốc gia châu Á. Bệnh có thể diễn tiến nhanh, gây viêm não hoặc viêm phổi nặng, dẫn đến suy hô hấp, đòi hỏi công tác giám sát, phát hiện sớm và kiểm soát lây nhiễm phải được thực hiện nghiêm ngặt.

BS Hùng cũng thông tin thêm một tin tích cực: Hiện nay, Việt Nam vẫn chưa ghi nhận ca bệnh Nipah nào. Tuy nhiên, trong bối cảnh giao lưu quốc tế gia tăng, nguy cơ chính là các ca bệnh "nhập cảnh" từ vùng có dịch. Người dân không nên hoang mang nhưng cần duy trì sự cảnh giác và thực hiện các biện pháp phòng bệnh chủ động như: Rửa sạch và gọt vỏ trái cây kỹ lưỡng; không ăn trái cây có dấu hiệu bị động vật cắn; hạn chế sử dụng thực phẩm tươi sống, đồ uống không đảm bảo vệ sinh; và tránh tiếp xúc với dơi hoặc động vật ốm, chết bất thường.

Đối với người trở về từ vùng có dịch, cần chủ động theo dõi sức khỏe và hạn chế tiếp xúc gần trong thời gian đầu. Khi có yếu tố dịch tễ đi kèm các dấu hiệu "báo động đỏ" như lơ mơ, ngủ gà, lú lẫn, co giật hoặc rối loạn ý thức tiến triển nhanh, cần lập tức đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế có khả năng hồi sức để được xử trí kịp thời. Với virus Nipah, việc phát hiện sớm và điều trị hỗ trợ tích cực đúng cách đóng vai trò quyết định trong việc giảm thiểu nguy cơ tử vong.