Cách nào phòng tránh biến chứng nguy hiểm và tử vong từ bệnh tay chân miệng?

Trước diễn biến phức tạp của bệnh tay chân miệng với số ca nặng gia tăng, PGS.TS.BS Phùng Nguyễn Thế Nguyên - Hiệu trưởng Trường Y (ĐH Y dược TPHCM), Trưởng Khoa Hồi sức Nhiễm, Bệnh viện Nhi đồng 1 (TPHCM) - cảnh báo. Mặc dù đây là bệnh lý phổ biến ở trẻ nhỏ, phần lớn diễn tiến nhẹ và tự khỏi, nhưng một tỉ lệ nhỏ có thể chuyển nặng nhanh chóng, dẫn đến biến chứng thần kinh, tim mạch, thậm chí tử vong nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.

Theo bác sĩ Nguyên, đa số ca tử vong do tay chân miệng đều có thể phòng tránh được nếu nhận diện sớm các dấu hiệu nguy hiểm và can thiệp đúng thời điểm. Yếu tố then chốt đầu tiên chính là phát hiện sớm. Các dấu hiệu cảnh báo nguy cơ cao bao gồm: sốt cao từ 39°C trở lên, kéo dài khó hạ; trẻ quấy khóc liên tục, khó dỗ; giật mình chới với, đặc biệt khi vừa ngủ; nôn ói, run tay chân, đi loạng choạng hoặc thở nhanh, mệt, da nổi vân tím. Khi xuất hiện các biểu hiện này, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức.

Tuy nhiên, tâm lý chủ quan của gia đình hiện nay là một rào cản lớn. Nhiều phụ huynh nhầm lẫn các dấu hiệu nguy hiểm như giật mình là hiện tượng sinh lý bình thường, hoặc cho rằng quấy khóc chỉ do đau họng thông thường.

Về phía hệ thống y tế, việc giảm thiểu tử vong phụ thuộc vào ba yếu tố: phân độ chính xác, theo dõi sát và can thiệp kịp thời. Nhân viên y tế cần nhận diện đúng các mức độ bệnh, đặc biệt là giai đoạn sớm có dấu hiệu thần kinh. Những trường hợp có biểu hiện cảnh báo phải được chỉ định nhập viện theo dõi, tránh giữ lại tuyến dưới khi vượt quá khả năng xử trí.

Trong 24–48 giờ đầu, bệnh có thể diễn tiến rất nhanh. Việc theo dõi liên tục các chỉ số sinh tồn như mạch, huyết áp, nhịp thở và tri giác là đặc biệt quan trọng. Khi có dấu hiệu chuyển nặng, cần triển khai ngay các biện pháp như truyền immunoglobulin (IVIG), hỗ trợ hô hấp hoặc dùng thuốc vận mạch.

Bên cạnh đó, hội chẩn chuyên gia đóng vai trò then chốt trong cải thiện tiên lượng. Các ca nghi nặng cần được kết nối sớm với tuyến trên thông qua hệ thống telemedicine hoặc mạng lưới hồi sức nhi. Quyết định kịp thời từ chuyên gia có thể tạo ra sự khác biệt giữa sống và tử vong.

Một mắt xích quan trọng không kém là vận chuyển bệnh nhi an toàn. Trẻ cần được chuyển viện trước khi xảy ra suy hô hấp hoặc suy tuần hoàn, với đầy đủ nhân lực y tế đi kèm, theo dõi liên tục và sẵn sàng hồi sức trên đường. Thực tế cho thấy, chuyển viện muộn là nguyên nhân đáng kể dẫn đến các trường hợp tử vong đáng tiếc.

Bác sĩ Nguyên nhấn mạnh, tay chân miệng không phải là bệnh nguy hiểm nếu được kiểm soát đúng cách. Nguy cơ chỉ gia tăng khi có sự chủ quan, phân độ sai hoặc chậm trễ trong xử trí. Do đó, để ngăn chặn những ca tử vong và di chứng, cần sự phối hợp đồng bộ giữa gia đình, nhân viên y tế và toàn bộ hệ thống chăm sóc sức khỏe.