Vì sao Nipah - loại virus nguy hiểm - lại khiến nhiều bệnh nhân không qua khỏi?

Virus Nipah có lây lan như COVID-19 không? Câu trả lời là không. Khác với virus SARS-CoV-2 lây truyền qua đường hô hấp, virus Nipah không lây lan qua không khí hoặc qua tiếp xúc thông thường giữa người với người.

Nguồn lây chính của virus Nipah là từ động vật hoang dã, đặc biệt là loài dơi ăn quả. Virus tồn tại trong nước bọt và dịch tiết của dơi. Con người chỉ có nguy cơ nhiễm bệnh khi tiếp xúc trực tiếp, rất gần với nguồn lây, chẳng hạn như săn bắt, giết mổ, ăn thịt dơi, hoặc tiêu thụ trái cây, nhựa cây đã bị dơi nhiễm bệnh làm ô nhiễm.

Đây chính là con đường lây nhiễm chủ yếu được ghi nhận tại một số khu vực ở Ấn Độ, Bangladesh hay Malaysia, nơi người dân có thói quen dùng nhựa cây tươi hoặc ăn trái cây rơi, trái cây bị động vật cắn. Virus cũng có thể lây từ dơi sang heo, ngựa rồi sang người, nhưng đường lây truyền gián tiếp này hiếm gặp hơn nhiều.

Vì sao virus Nipah lại có tỷ lệ tử vong cao lên đến 40-75%? Bác sĩ Trương Hữu Khanh lý giải, đây là virus có nguồn gốc từ động vật nên cơ thể người không có miễn dịch sẵn, khiến bệnh thường diễn tiến nặng. Đặc biệt, virus tấn công trực tiếp vào não, gây viêm não cấp - một bệnh lý vốn dĩ đã có tỷ lệ tử vong và di chứng rất cao.

Bên cạnh đó, do số ca mắc ít và rải rác nên đến nay vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hay vaccine phòng bệnh. Việc điều trị chủ yếu là hỗ trợ và kiểm soát triệu chứng. Điều này lý giải vì sao tỷ lệ tử vong cao và những trường hợp sống sót thường phải gánh chịu các di chứng thần kinh nặng nề.

Về mặt triệu chứng, bệnh do virus Nipah không có biểu hiện đặc trưng riêng biệt mà thường giống với các bệnh viêm não khác: sốt cao, đau đầu, co giật, rối loạn ý thức, hôn mê, suy hô hấp. Chính vì vậy, yếu tố then chốt để chẩn đoán là khai thác kỹ tiền sử dịch tễ. Chỉ khi bệnh nhân đến từ vùng có dịch hoặc có tiếp xúc với nguy cơ (như động vật ốm, thực phẩm nghi nhiễm), bác sĩ mới chỉ định xét nghiệm chuyên sâu để xác định nguyên nhân.

TP.HCM chủ động ứng phó với nguy cơ virus Nipah xâm nhập

Trước thông tin về virus Nipah với tỷ lệ tử vong cao, Sở Y tế TP.HCM đã tổ chức họp khẩn với các chuyên gia và đơn vị liên quan để đánh giá nguy cơ và triển khai ngay các biện pháp giám sát, phòng chống chủ động trên địa bàn.

Cuộc họp có sự tham gia của Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP.HCM (HCDC), Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới, Đơn vị Nghiên cứu Lâm sàng Đại học Oxford (OUCRU) cùng các chuyên gia hàng đầu về bệnh truyền nhiễm. Mục tiêu là rà soát năng lực ứng phó và xây dựng kế hoạch hành động cụ thể.

Theo báo cáo từ các chuyên gia, từ năm 1996 đến 2018, tất cả các nghiên cứu tại TP.HCM và khu vực phía Nam trên bệnh nhân viêm não (sử dụng cả kỹ thuật hiện đại như metagenomic, giải trình tự gen) đều chưa ghi nhận sự hiện diện của virus Nipah. Đến thời điểm hiện tại, thành phố cũng chưa ghi nhận ca bệnh nào.

Tuy nhiên, nguy cơ xâm nhập vẫn tiềm ẩn thông qua người nhập cảnh từ vùng dịch hoặc nhóm có tiếp xúc với động vật mang mầm bệnh. Để chủ động phòng ngừa, ngành y tế TP.HCM đã đưa ra loạt biện pháp:

HCDC tăng cường giám sát tại các cửa khẩu, đặc biệt chú trọng khai thác yếu tố dịch tễ với người nhập cảnh có triệu chứng sốt từ vùng nguy cơ. Ca nghi ngờ sẽ được chuyển ngay đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới để cách ly và xét nghiệm.

Các cơ sở khám chữa bệnh phải tăng cường sàng lọc, phát hiện sớm và cách ly kịp thời ca nghi nhiễm. Với bệnh nhân viêm não chưa rõ nguyên nhân, cần khai thác kỹ tiền sử đi lại và tiếp xúc; nếu nghi ngờ phải liên hệ ngay Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới để hội chẩn.

Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM được giao nhiệm vụ rà soát nguồn lực, sẵn sàng bố trí khu vực cách ly, điều trị; đồng thời phối hợp với OUCRU để thực hiện xét nghiệm PCR/giải trình tự gen xác định virus Nipah khi cần.

Bên cạnh đó, các đơn vị phải thực hiện nghiêm biện pháp phòng hộ cá nhân, kiểm soát nhiễm khuẩn và tập huấn lại quy trình phòng chống lây nhiễm. Sở Y tế cũng phối hợp với Sở Du lịch tăng cường truyền thông, khuyến cáo bảo vệ sức khỏe cho du khách quốc tế đến từ vùng có nguy cơ.