"Bố hay mẹ, con yêu ai hơn?" - Một câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng lại đặt trẻ vào tình thế phải ứng xử khéo léo để tránh tổn thương người thân.

Câu hỏi "Con thích bố hơn hay mẹ hơn?" tưởng chừng đơn giản nhưng lại ẩn chứa nhiều tác động tiêu cực đến tâm lý trẻ nhỏ. Đây là tình huống mà nhiều thế hệ từng trải qua và vô tình lặp lại khi trở thành cha mẹ.

Trên các diễn đàn làm cha mẹ hiện đại, không ít người chia sẻ ký ức tuổi thơ bị ám ảnh bởi những câu hỏi so sánh: "Con thương bố hay mẹ nhiều hơn?", "Bà nội và bà ngoại, con gần ai hơn?". Trước những tình huống này, trẻ thường học cách trả lời khéo léo để làm hài lòng người lớn.

Khi chỉ có một người hỏi, trẻ có xu hướng chọn người đó. Nếu cả bố và mẹ cùng có mặt, câu trả lời thường là "con thích cả hai". Trước sự gặng ép, nhiều trẻ trở nên lúng túng, nói lắp hoặc tìm cách né tránh vì không muốn làm ai buồn.

Nhận thức được hệ lụy, nhiều bậc phụ huynh ngày nay chủ động không đặt con vào tình thế khó xử đó. Họ cũng nhẹ nhàng ngăn người khác hỏi những câu so sánh tình cảm, bởi trẻ em không nên bị buộc lựa chọn giữa những người mình yêu thương.

Vậy điều gì thúc đẩy người lớn đặt ra những câu hỏi này? Tác động thực sự của chúng đến tâm lý trẻ là gì? Các nghiên cứu giáo dục gia đình chỉ ra rằng việc so sánh này không chỉ gây bối rối tức thời mà còn ảnh hưởng lâu dài đến cảm giác an toàn, sự tự tin và khả năng biểu đạt cảm xúc chân thật của trẻ.

Làm suy giảm cảm giác an toàn của trẻ

Một khảo sát cho thấy nhiều trẻ 6-12 tuổi cảm thấy lo lắng khi phải đối mặt với câu hỏi "Con thích bố hay mẹ hơn?". Không ít trẻ còn có biểu hiện rối loạn giấc ngủ, chán ăn hoặc căng thẳng kéo dài.

Với người lớn, câu hỏi này thường xuất phát từ mong muốn được khẳng định vị trí trong lòng con. Nhưng với trẻ, đó là một tình huống đầy áp lực. Lần đầu được hỏi, trẻ có thể vô tư trả lời "mẹ", rồi bối rối khi thấy bố buồn. Nếu đổi sang "bố", ánh mắt không vui của mẹ lại khiến trẻ hoang mang.

Trong thế giới của trẻ, tình yêu dành cho bố và mẹ là trọn vẹn, không phải một phép so sánh hay lựa chọn loại trừ. Việc buộc phải chọn lựa khiến trẻ hình thành cảm giác lo âu, sợ làm người khác buồn. Lâu dần, điều này làm suy yếu cảm giác an toàn - nền tảng cho sự phát triển tâm lý lành mạnh.

Làm sai lệch nhận thức cảm xúc của trẻ

Quan sát kỹ, cha mẹ sẽ thấy nhiều trẻ khi đối diện với câu hỏi "lựa chọn tình cảm" thường không nói điều mình thực sự cảm nhận, mà nói điều khiến người lớn hài lòng nhất.

Khác với người trưởng thành, trẻ chưa đủ khả năng xử lý những mối quan hệ cảm xúc phức tạp. Các em không thể phân biệt rạch ròi giữa yêu thương và làm hài lòng, giữa cảm xúc thật và kỳ vọng của người lớn.

Khi nhận ra "nói khác đi" có thể khiến người lớn vui, não bộ trẻ hình thành phản xạ: trong những tình huống tương tự, câu hỏi không còn là "Mình yêu ai?" mà trở thành "Ai sẽ buồn nếu mình nói thật?". Lựa chọn theo cảm xúc chân thành dần bị thay thế bằng lựa chọn để tránh làm người khác thất vọng.

Theo thời gian, trẻ có thể vô thức xem các mối quan hệ thân thiết như một phép so sánh hơn - kém, nơi tình yêu bị đem ra cân đo. Hệ quả là trẻ đánh mất khả năng bộc lộ cảm xúc trung thực - nền tảng cho sự an toàn tâm lý và các mối quan hệ lành mạnh sau này.

Có thể gây ra mâu thuẫn và tranh chấp trong gia đình

Khi người lớn đặt lên vai con cái nhu cầu được yêu thương hay khẳng định, trẻ buộc phải gánh một trách nhiệm vượt quá khả năng tâm lý. Các em vô tình bị kéo vào xung đột của người lớn, đứng trước những lựa chọn không thuộc về tuổi thơ.

Trong những tình huống đó, dù trẻ trả lời thế nào cũng dễ rơi vào trạng thái có lỗi: chọn người này thì làm tổn thương người kia, im lặng thì bị xem là vô cảm. Sự giằng xé âm thầm khiến trẻ hình thành cảm giác bất an, sợ làm người khác thất vọng và học cách kìm nén cảm xúc thật.

Vì vậy, thay vì hỏi con "ai quan trọng hơn", cha mẹ nên tạo cho con một môi trường đủ an toàn để không bao giờ phải đặt câu hỏi đó. Khi cha mẹ tôn trọng nhau, tự chịu trách nhiệm cho cảm xúc của chính mình, trẻ sẽ lớn lên trong cảm giác vững vàng rằng mình được yêu thương vô điều kiện - không cần lựa chọn, chứng minh hay đứng giữa bất kỳ cuộc giằng co nào.