Những lối tư duy sai lầm khiến phụ huynh kiệt sức trên hành trình làm cha mẹ

Nhiều phụ huynh ngày nay thường lo lắng khi thấy con mình quá hiếu động, nghịch ngợm, chậm tiếp thu hơn bạn bè hoặc không thể ngồi yên học bài. Tuy nhiên, áp lực và mệt mỏi trong hành trình nuôi dạy con thường không xuất phát từ chính đứa trẻ, mà lại bắt nguồn từ những định kiến và khuôn mẫu mà người lớn vô tình áp đặt.

Khi cha mẹ dùng một tiêu chuẩn duy nhất để đo lường và so sánh mọi đứa trẻ, áp lực sẽ âm thầm hình thành: trẻ bị ép phải giống "con nhà người ta", còn phụ huynh thì luôn trong trạng thái căng thẳng. Dần dà, việc nuôi dạy con biến thành một cuộc đua mệt mỏi, thay vì là hành trình đồng hành và thấu hiểu đầy ý nghĩa.

Thực tế, mỗi đứa trẻ đều có nhịp phát triển và tiềm năng riêng. Sự hiếu động có thể là biểu hiện của trí tò mò và năng lượng dồi dào. Việc chậm tập trung đôi khi chỉ cho thấy não bộ đang phát triển theo một cách đặc biệt. Nếu cha mẹ không điều chỉnh góc nhìn kịp thời, những hiểu lầm nhỏ hôm nay có thể dẫn đến xung đột lớn trong tương lai.

Chỉ cần tránh được 3 sai lầm phổ biến trong nhận thức dưới đây, cha mẹ sẽ giảm bớt áp lực, bớt so sánh, nhẹ gánh lo âu và bắt đầu nhìn con bằng ánh mắt của sự thấu hiểu, tin tưởng và đồng hành. Đó cũng là lúc cha mẹ tìm lại được sự bình an và niềm vui trong vai trò làm cha mẹ.

1. Tạo Áp Lực Bằng Cách So Sánh Con Với Người Khác

Mỗi đứa trẻ là một cá thể độc đáo, tựa như những hạt giống khác nhau cần điều kiện và thời gian sinh trưởng riêng. Có hạt nảy mầm sớm, có hạt lại âm thầm tích lũy năng lượng để bứt phá mạnh mẽ sau này. Vì vậy, thay vì dành thời gian dõi theo "con nhà người ta", cha mẹ hãy tập trung quan sát và thấu hiểu chính đứa con của mình.

Có thể con không giỏi toán, nhưng lại có khả năng diễn đạt ngôn từ và cảm xúc tuyệt vời. Hoặc con có vẻ hiếu động, khó ngồi yên, nhưng lại sở hữu trí tưởng tượng phong phú và tư duy sáng tạo đáng kinh ngạc. Những biểu hiện đó chính là tín hiệu cho thấy con đang phát triển theo cách riêng của mình.

Khi cha mẹ thực sự hiểu được nhịp điệu, điểm mạnh, nhu cầu và khó khăn của con, việc xây dựng một lộ trình giáo dục phù hợp sẽ trở nên nhẹ nhàng và hiệu quả hơn. Sự tôn trọng khác biệt, sự đồng hành kiên nhẫn và định hướng đúng đắn sẽ nuôi dưỡng động lực nội tại, giúp trẻ học tập chủ động, tự tin khám phá và phát triển bền vững.

2. Thường Xuyên Phàn Nàn, Sửa Sai Thay Vì Hướng Dẫn

Khi trẻ lỡ tay làm đổ cốc sữa, phản xạ quát mắng ngay lập tức có thể khiến trẻ hoảng sợ, thu mình và học cách né tránh trách nhiệm. Ngược lại, nếu cha mẹ bình tĩnh cùng con lau dọn và gợi mở: "Lần sau con cầm cốc thế nào để chắc tay hơn nhỉ?", trẻ sẽ hiểu rằng sai lầm không đáng sợ, mà là một phần tự nhiên của quá trình học hỏi.

Khi lỗi lầm được nhìn nhận như một cơ hội, trẻ sẽ dần hình thành tư duy giải quyết vấn đề: biết quan sát nguyên nhân, rút kinh nghiệm và tìm cách cải thiện. Quan trọng hơn, trẻ học được rằng mình vẫn được yêu thương và tôn trọng ngay cả khi chưa hoàn hảo.

Cách giáo dục này giúp nuôi dưỡng sự tự tin, tinh thần dám thử nghiệm và khả năng tự chịu trách nhiệm, thay vì chỉ là nỗi sợ hãi và tâm lý sợ mắc lỗi.

3. Phớt Lờ Ưu Điểm Và Chỉ Chú Ý Vào Khuyết Điểm Của Trẻ

Trong guồng quay hiện đại, cha mẹ dễ bị cuốn vào các thước đo thành tích như điểm số, giải thưởng hay sự vượt trội so với bạn bè. Con viết chữ chưa đẹp, cha mẹ nhắc nhở liên tục. Con nghịch ngợm, cha mẹ lo sợ con thua kém. Nhưng ít ai dừng lại để hỏi: Con có tò mò không? Con có sáng tạo, kiên trì, giàu cảm xúc hay biết quan tâm đến mọi người không?

Khi những ưu điểm của trẻ không được nhìn thấy và ghi nhận, trẻ sẽ dần hình thành cảm giác rằng dù có cố gắng thế nào, mình vẫn "chưa đủ tốt". Nếu cha mẹ chỉ tập trung vào việc sửa sai, trẻ dễ hiểu lầm rằng giá trị bản thân nằm ở những lỗi lầm đó. Lâu dần, trẻ có thể trở nên sợ hãi, thu mình hoặc phản kháng, chống đối để bảo vệ lòng tự trọng.

Một đứa trẻ luôn bị nhắc đến khuyết điểm sẽ học cách nghi ngờ chính mình. Ngược lại, một đứa trẻ được công nhận và nuôi dưỡng ưu điểm sẽ có động lực nội tại mạnh mẽ để tự hoàn thiện những điểm còn hạn chế.

Cha mẹ càng lo lắng, càng dễ nhìn con qua lăng kính của sự thiếu sót. Khi buông bỏ nỗi sợ "con thua kém", cha mẹ sẽ nhận ra con mình đang phát triển bền bỉ và vững vàng theo tốc độ riêng. Khi ưu điểm của trẻ được thấy và nuôi dưỡng, trẻ sẽ tự tìm cách vượt qua những hạn chế. Và lúc đó, cha mẹ không chỉ đang nuôi dạy một đứa trẻ hạnh phúc hơn, mà còn trở thành người đồng hành an yên trên suốt hành trình ý nghĩa này.