Những đứa trẻ quá biết điều liệu có dễ tổn thương tâm lý? Đây chính là gốc rễ của vấn đề.

Trong xã hội ngày nay, việc nuôi dạy con cái là chủ đề được đông đảo phụ huynh quan tâm. Một trong những mục tiêu mà nhiều bố mẹ hướng đến là có được những đứa con "ngoan hiểu chuyện". Nhưng liệu phẩm chất này có thực sự cần thiết và tốt cho sự phát triển toàn diện của trẻ?

Trẻ được coi là ngoan, hiểu chuyện thường là những em biết nghe lời, tuân thủ quy tắc và ít gây phiền phức. Tuy nhiên, sự "ngoan ngoãn" này đôi khi không phản ánh đúng sự phát triển lành mạnh của trẻ.

Thực tế, không phải lúc nào một đứa trẻ "ngoan" cũng là điều tốt. Nhiều trường hợp, trẻ quá ngoan có thể thiếu đi tinh thần khám phá, sáng tạo và chủ động, từ đó ảnh hưởng đến sự phát triển trí tuệ, thể chất và hình thành tính cách. Trẻ quá phụ thuộc vào sự chỉ bảo có thể trở nên thiếu tự lập, tư duy bị giới hạn và dễ bị tổn thương.

Việc ép buộc trẻ phải "ngoan hiểu chuyện" một cách cứng nhắc đôi khi có thể dẫn đến các vấn đề tâm lý như lo âu, ám ảnh hoặc hành vi bất thường. Trẻ có thể trở nên sợ hãi, né tránh và phản ứng tiêu cực khi không đáp ứng được kỳ vọng của cha mẹ. Đây là lý do nhiều người cho rằng, những đứa trẻ quá ngoan thường dễ gặp các vấn đề về tâm lý hơn.

Để làm rõ vấn đề này, chuyên gia tâm lý Nguyễn Ngọc Vui đã chia sẻ những góc nhìn chuyên sâu, giúp phụ huynh có định hướng tốt hơn trong việc nuôi dạy con phát triển bền vững.

Thưa chuyên gia, có ý kiến cho rằng trẻ ngoan, hiểu chuyện thường dễ gặp vấn đề tâm lý. Chuyên gia nghĩ sao về nhận định này?

Nhận định này có cơ sở nhất định nhưng chưa đầy đủ và toàn diện. Trong văn hóa Việt, trẻ ngoan thường được hiểu là biết nghe lời người lớn. Nếu trẻ không đồng tình nhưng vẫn phải nghe theo, lâu dài có thể tích tụ sự uất ức. Khi trẻ luôn đặt nhu cầu người khác lên trên bản thân, bỏ qua cảm xúc của chính mình, nguy cơ gặp vấn đề tâm lý là có thật.

Tuy nhiên, việc trẻ nghe lời cũng có thể xuất phát từ việc được giải thích, thấu hiểu và tự nguyện làm theo điều đúng. Trong trường hợp này, sự vâng lời không hẳn dẫn đến tổn thương tâm lý. Do đó, cần xem xét thêm nhiều yếu tố như môi trường sống, phương pháp giáo dục, tính cách gia đình và đặc điểm tâm sinh lý của trẻ để có kết luận chính xác.

Vậy áp lực từ kỳ vọng "phải luôn ngoan" của gia đình, nhà trường và xã hội có phải là nguyên nhân chính dẫn đến các vấn đề tâm lý ở trẻ không?

Đây có thể là nguyên nhân gián tiếp. Khi trẻ cảm nhận áp lực phải đáp ứng những kỳ vọng quá cao, các em dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, tự đặt gánh nặng lên chính mình. Nếu trẻ cảm thấy không thể đạt được, nguy cơ gặp vấn đề tâm lý là rất lớn.

Ngược lại, nếu trẻ xem đó là động lực để phấn đấu, tự tin tìm cách hoàn thiện bản thân, thì áp lực lại có thể trở thành cơ hội phát triển. Vấn đề nằm ở nhận thức và khả năng đối diện của trẻ, cũng như cách thức gia đình đồng hành cùng con.

Việc trẻ luôn phải kìm nén cảm xúc thật vì sợ bị phê bình có phải là gánh nặng tâm lý lớn không? Điều này ảnh hưởng thế nào đến sự phát triển của trẻ?

Chắc chắn là có. Khi trẻ sống trong lo sợ bị chỉ trích, không được chấp nhận, các em sẽ dần mất đi cảm giác an toàn, không dám bộc lộ con người thật. Lâu dài, điều này cản trở sự phát triển lòng tự trọng, khả năng yêu thương và chấp nhận bản thân, khiến trẻ khó hình thành giá trị sống lành mạnh.

Theo chuyên gia, việc trẻ ngoan thường bỏ qua nhu cầu bản thân như tự do bày tỏ cảm xúc có thể dẫn đến hậu quả gì? Phụ huynh nên làm gì để giúp con cân bằng?

Sức khỏe tinh thần của trẻ em hiện nay đang là vấn đề đáng báo động. Nếu trẻ buộc mình phải "ngoan" theo tiêu chuẩn người lớn đến mức bỏ qua các nhu cầu cơ bản, các em dễ đối mặt với căng thẳng, lo âu quá mức, thậm chí là trầm cảm. Trẻ mất dần năng lượng, niềm tin vào bản thân và tương lai.

Điều đầu tiên, cha mẹ cần làm gương về lối sống cân bằng, biết yêu thương và tôn trọng nhu cầu của chính mình. Thứ hai, trước khi đặt kỳ vọng con phải "ngoan", cần giải thích rõ ràng thế nào là ngoan hiểu chuyện, trong hoàn cảnh nào và mức độ ra sao. Hãy hướng dẫn con thông qua các tình huống cụ thể.

Ví dụ, dạy trẻ cách nhận diện nguy hiểm và từ chối khéo léo khi có người lạ đề nghị giúp đỡ một cách đáng ngờ. Như vậy, trẻ vừa biết tôn trọng nguyên tắc, vừa học được kỹ năng tự bảo vệ, phát triển tinh thần vững vàng và sống cân bằng hơn.