Câu hỏi tưởng vô hại "Yêu ai hơn?" có thể gây ra những vết xước trong lòng mỗi thành viên.

Nhiều phụ huynh thường đặt ra những câu hỏi như "Trong nhà này, con yêu ai nhất?" hay "Con yêu bố hay mẹ hơn?" mà không lường trước được tác động tâm lý. Đối với trẻ nhỏ, cả bố và mẹ đều là những người quan trọng không thể thay thế. Việc ép trẻ phải lựa chọn có thể vô tình đẩy con vào tình thế khó xử, gây ra áp lực không đáng có.

Một nghiên cứu về tâm lý đã chỉ ra hiện tượng thú vị: khi đối mặt với câu hỏi buộc phải lựa chọn, trẻ có xu hướng thiên vị và chọn đáp án thứ hai - từ ngữ được nghe thấy sau cùng và rõ ràng nhất. Hiện tượng này được gọi là "vòng lặp âm vị trong trí nhớ".

Đáng chú ý, ngay cả khi lựa chọn thứ hai không phải là điều trẻ thực sự thích, chúng vẫn có thiên hướng chọn nó hơn phương án đầu tiên. Các chuyên gia lý giải điều này liên quan đến cách thức não bộ tiếp nhận và lưu trữ thông tin. Phần cuối câu hỏi thường được ghi nhớ rõ nét hơn, khiến trẻ dễ dàng đưa ra lựa chọn cuối cùng, bất kể sở thích thực sự của mình.

Vậy từ góc độ tâm lý, phụ huynh có nên đặt ra những câu hỏi so sánh này không? Chuyên gia tâm lý Quang Thị Mộng Chi đã có những phân tích sâu sắc, giúp cha mẹ hiểu rõ hơn về vấn đề, đồng thời đảm bảo cho trẻ cảm thấy an toàn và ổn định trong gia đình, bất chấp mọi thay đổi.

Thưa chuyên gia, nguyên nhân nào khiến người lớn thường thích đặt câu hỏi lựa chọn cho trẻ, chẳng hạn như "Con yêu bố hay mẹ hơn"?

Nhiều bậc cha mẹ xuất phát từ tình yêu thương và mong muốn được con yêu quý hơn, nên thường hỏi những câu như vậy như một cách trêu đùa trong gia đình, đơn giản nghĩ rằng đó chỉ là câu hỏi vui và vô hại. Họ xem câu trả lời của con như một biểu hiện tích cực của tình cảm gia đình.

Tuy nhiên, cũng có không ít trường hợp, khi bố mẹ có mâu thuẫn, họ sử dụng những câu hỏi này như một công cụ để thăm dò, kéo con về phe mình và khiến con "bênh vực" mình thay vì người còn lại. Động cơ này tiềm ẩn nhiều hệ lụy không tốt cho sự phát triển cảm xúc của trẻ.

Theo chuyên gia, câu trả lời của trẻ có thể phản ánh điều gì về tâm lý, cảm xúc và các mối quan hệ trong gia đình?

Nếu câu hỏi chỉ mang tính chất vui vẻ, trẻ thường sẽ quý người gần gũi, chăm sóc và dành nhiều thời gian cho mình hơn. Nhiều em bé rất tinh tế, biết cách trả lời khéo léo như "con thương cả bố và mẹ như nhau" để làm hài lòng cả hai.

Ngược lại, nếu câu hỏi mang tính chất ganh đua, lôi kéo, thì câu trả lời của trẻ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến bầu không khí gia đình, gây ra cảm xúc tiêu cực, khó chịu, thậm chí khiến trẻ cảm thấy tội lỗi và khó xử. Thực chất, không phải câu trả lời của trẻ ảnh hưởng đến mối quan hệ cha mẹ, mà chính mối quan hệ hôn nhân đã định hình mục đích câu hỏi và tác động đến không khí chung.

Khi trẻ không muốn trả lời hoặc trả lời không như mong đợi, phụ huynh nên xử lý thế nào để không làm tổn thương con?

Trẻ càng nhỏ, câu trả lời càng đơn giản, mang tính cảm xúc nhất thời và không thể đáp ứng mọi kỳ vọng của cha mẹ. Khi câu trả lời của con không làm bạn hài lòng, thay vì suy diễn, hãy đơn thuần ghi nhận cảm xúc của con ngay lúc đó.

Cha mẹ có thể khuyến khích con chia sẻ thêm lý do, để hiểu rõ góc nhìn của trẻ, từ đó điều chỉnh nhận thức của con và cả hành vi của chính mình nếu cần. Tuyệt đối không nên tỏ ra áp lực, giận dỗi, vì điều đó sẽ khiến trẻ cảm thấy có lỗi và buộc phải nói điều không thật trong tương lai.

Bố mẹ cũng có thể hướng dẫn con cách ứng xử khi được người thân hỏi những câu tương tự, dạy trẻ thể hiện tình yêu thương mà không cần so sánh hay xếp hạng, giúp con tránh khỏi những tình huống bối rối.

Thay vì hỏi những câu so sánh, cha mẹ nên làm gì để củng cố tình cảm gia đình và giao tiếp lành mạnh với con?

Trẻ em luôn khao khát được yêu thương trọn vẹn từ cả cha lẫn mẹ. Việc buộc con phải lựa chọn ai hơn là điều vô cùng khó khăn. Do đó, phụ huynh nên chủ động tránh những câu hỏi dạng này.

Thay vào đó, hãy thể hiện tình yêu bằng lời nói và hành động cụ thể: nói với con về tình yêu của bố/mẹ dành cho con, và tình yêu giữa bố mẹ dành cho nhau. Điều này giúp trẻ học cách bày tỏ cảm xúc và cảm nhận được hạnh phúc gia đình trọn vẹn.

Hãy luôn cho con biết rằng mỗi người đều yêu thương con theo cách riêng, đồng thời dạy con cách quan tâm và thể hiện tình cảm với mọi thành viên. Khi được nuôi dưỡng trong môi trường đầy ắp sự ấm áp và yêu thương, trẻ lớn lên sẽ biết cách xây dựng những mối quan hệ tích cực, lành mạnh với những người xung quanh.